Je leest:

Spinozapremie voor microbioloog Mike Jetten

Spinozapremie voor microbioloog Mike Jetten

Auteur: | 4 juni 2012

Mike Jetten, hoogleraar Ecologische Microbiologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, is een van de vier winnaars van de Spinozapremie 2012. Jetten ontvangt de ‘Nederlandse Nobelprijs’ voor zijn werk aan bijzondere bacteriën die de meest onmogelijke reacties uitvoeren om zichzelf van energie te voorzien.

Anammox
De anammox-bacterie.
Mike Jetten

De bacteriën die in het lab van Jetten onderzocht worden, zijn vaak traag groeiende exemplaren die voor hun eigen stofwisseling geen zuurstof nodig hebben. Neem de anammox-bacterie. Die bacterie komt overal voor en is in staat om zonder zuurstof het schadelijke ammonium samen met nitriet om te zetten in stikstofgas en water. Wetenschappers hebben die reactie jarenlang voor onmogelijk gehouden, maar Jetten toonde aan dat hij bestaat. Sterker nog, meer dan de helft van de totale hoeveelheid stikstof in de atmosfeer wordt via deze reactie gemaakt.

Gasfornuis onder water

Een ander voorbeeld van een bacterie die geen zuurstof nodig heeft is de Twentekanaalbacterie. Deze microbe leeft in een modderige bodem met veel methaan, veel nitriet en weinig zuurstof. De bacterie maakt zijn eigen zuurstof uit nitriet, en kan daardoor methaan afbreken in een zuurstofloze omgeving. ‘Alsof je een gasfornuis aansteekt onder water’, zo omschrijft Jetten de bijzondere reactie van de Twentekanaalbacterie. Voordat hij die reactie tot in detail beschreef, wisten wetenschappers niet dat er bacteriën zijn die dat kunnen.

Mike jetten
Mike Jetten (1962) studeerde moleculaire wetenschappen aan de Wageningen Universiteit. Hij promoveerde daar in 1991 cum laude op een microbiologisch onderwerp. Tot 1994 deed hij vervolgens onderzoek aan de Massachusetts Institute of Technology. Daarna keerde hij terug naar Nederland en ging bij de TU Delft aan de slag als universitair docent. In 2000 is Jetten benoemd tot hoogleraar Ecologische Microbiologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Sinds 2002 is hij ook bijzonder hoogleraar Environmental Microbiology aan de TU Delft.
NWO/Ivar Pel

Het werk van Jetten is veelomvattend. Hij zoekt op de meest vreemde plaatsen naar nieuwe bacteriën, probeert deze vervolgens in het lab aan het groeien te krijgen, en gaat daarna aan de slag om hun geheimen te ontrafelen. Dat laatste gebeurt op zowel cellulair, als moleculair, als biochemisch, als genetisch niveau. Die uitgebreide aanpak levert vaak verrassingen op, zoals de ontdekkingen van de anammox- en de Twentekanaalbacterie.

Toepassing in de waterzuivering

Veel onderzoeksgroepen van over de hele wereld baseren zich inmiddels op de fundamentele ontdekkingen van Jetten. Maar de bacteriën hebben ook praktische toepassingen. Sinds 2002 werkt de anammox-bacterie in de waterzuivering van Rotterdam. Samen met een andere bacterie zet hij schadelijke ammoniumverbindingen uit afvalwater om in onschadelijk stikstofgas. De methode met de anammox-bacterie is energiezuiniger en minder vervuilend dan de traditionele methode met methanol-etende bacteriën. Ook de Twentekanaalbacterie gaat binnenkort aan de slag in de waterzuivering.

Jetten is er van overtuigd dat er nog veel meer bacteriën met bijzondere eetgewoonten bestaan. Hij gaat zijn Spinozapremie, een geldbedrag van 2,5 miljoen euro, inzetten om zulke bacteriën te vinden. Niet alleen op exotische plaatsen, zoals in de diepzee of in vulkanen, maar ook gewoon in de Nederlandse polder.

Mike Jetten aan het werk in een promofilmpje voor Science Café Enschede.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 04 juni 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.