Je leest:

‘Spiderweb galaxy’ slokt sterrenstelsels op

‘Spiderweb galaxy’ slokt sterrenstelsels op

Een team sterrenkundigen onder leiding van de Leidse hoogleraar

George Miley heeft met de NASA/ESA Hubble ruimtetelescoop een van de grootste sterrenstelsels in beeld gebracht. De nieuwe Hubble-opnamen laten zien hoe dit stelsel tientallen kleinere sterrenstelsels opslokt. Miley’s worden op 10 oktober gepubliceerd in de Astrophysical Journal Letters.

De onderzoekers hebben het radiostelsel MRC 1138-262 de bijnaam ‘Spiderweb Galaxy’ (Spinnenwebstelsel) gegeven. Het staat op een afstand van 10,6 miljard lichtjaar van de aarde; de rand van ons zichtbare heelal staat op zo’n 14 miljard lichtjaar. In het midden van het ‘web’ zit een groot zwart gat dat zijn slachtoffers – kleinere sterrenstelsels met de omvang van onze eigen Melkweg – vangt in een onontkoombaar net van zwaartekracht. Het Spinnenwebstelsel staat in het terrenbeeld Hydra (waterslang) en is alleen vanaf het zuidelijk halfrond waar te nemen.

Opname van de Spiderweb Galaxy met de Hubble ruimtetelescoop. bron: Miley et al, Astrophysical Journal Letters. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Teamleider Miley van de Sterrewacht in Leiden licht de nieuwe resultaten toe: “De Hubble-foto’s zijn het tot dusver beste bewijs dat grote, zware sterrenstelsels ontstaan door het opslokken van vele kleinere. De waarnemingen reiken dieper dan alle vorige en laten zien hoe melkwegstelsels met snelheden van honderden kilometers per seconde over een afstand van 100.000 lichtjaar in het ‘spinnenweb’ worden getrokken.”

Waarnemingen met radiotelescopen toonden al eerder aan dat het centrum van het radiostelsel enorme jets uitspuwt. Die jets worden geproduceerd door een groot zwart gat in de kern van het stelsel. De invallende sterrenstelsels vormen een een continue bron van ‘voedsel’ voor deze ‘zwarte weduwe’.

Diagram van een zwart gat dat materie opslokt uit een schijf naar binnen spiraliserend materiaal (rood: de accretieschijf). Een deel van de materie wordt door intense magneetvelden naar buiten geslingerd langs de polen van het zwarte gat, in de vorm van jets (in het blauw). bron: NASA. _ Klik op de afbeelding voor een grotere versie._

De Hubble-beelden vormen voor astronomen uniek materiaal om te begrijpen hoe grote sterrenstelsels in het vroege heelal zijn ontstaan. De complexiteit en lokale ophopingen van materiaal stemmen overeen met de voorspellingen uit bestaande modellen. Alleen de aanwezigheid van kleine, lijnvormige sterrenstelsels kan op dit moment nog niet worden verklaard. Maar het nieuwe materiaal kan wellicht ook hiervoor aanknopingspunten bieden.

Zie verder

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA).
© Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 oktober 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.