Je leest:

Sociaal met sap

Sociaal met sap

Auteur: | 31 december 2012

Hoe egocentrisch of sociaal apen zijn, wordt bepaald door de samenwerking tussen drie beloningsgebieden in hun hersenen. Amerikaanse wetenschappers onderzochten de hersenactiviteit van rhesusaapjes terwijl deze een lastige sociale taak uitvoerden: het verdelen van fruitsap.

Waarom wij mensen onderling zo sterk verschillen in ons sociale gedrag is nog altijd een van de grootste mysteries binnen het hersenonderzoek. Neurobioloog Steve Chang en zijn collega’s van de Duke University in Durham brachten de oplossing mogelijk een stapje dichterbij door aan te tonen dat het sociale gevoel van apen afhangt van het samenspel van drie beloningsgebiedjes in hun brein.

De onderzoekers vermoeden dat dit hersensysteem ook de verschillen tussen mensen verklaart: waarom we soms een ander willen plezieren, maar vaak de neiging tot snelle zelfverrijking niet kunnen onderdrukken.

My en Mo bij de poel
Steve Chang

Stroompjes meten in de hersenen

Chang en zijn collega’s van het Platt Lab wilden de hersenactiviteit – de stroompjes waarmee zenuwcellen communiceren – van sociale beslissingen rechtstreeks meten in het brein van rhesusaapjes. Apenhersenen lijken namelijk erg op die van mensen. Hiervoor gebruikten de onderzoekers elektroden, dunne metalen staafjes die je in de hersenen aanbrengt en waarmee je elektrische stroompjes van zenuwcellen live kunt meten.

Deze methode heet single cell recording, omdat je met deze elektroden heel specifiek het gedrag van enkele zenuwcellen kan vastleggen. Dan moet je wel weten waar je die elektrodes moet plaatsen: het apenbrein bevat miljarden neuronen. Gelukkig had Chang dit duidelijk voor ogen: hij selecteerde drie frontale hersengebiedjes die op basis van eerdere studies een sleutelrol leken te hebben bij sociale besluitvorming.

Wie krijgt het fruitsap?

De onderzoekers trainden zeven apen voor een sociale beloningstaak. De twee slimste apen (My en Mo) moesten achter een computerscherm beslissen aan wie heerlijk kersen- of sinaasappelsap moest worden toegekend: aan henzelf, een andere aap die naast ze zat, of aan helemaal niemand.

Elke ronde hadden ze twee keuzes, die gerepresenteerd werden door een specifieke kleur kubus op het scherm. Een groene en blauwe kubus betekende: drink ik het sap zelf op of geef ik het juist weg aan iemand anders? Blauw en rood stond juist voor: geef ik het sap aan een andere aap of laat ik het verspillen? Groen en rood was de laatste optie: neem ik het sap zelf of laat ik het weggooien?

Niet geheel onverwacht dronken My en Mo het fruitsap – wanneer ze de keuze hadden – vaak zelf op. Toch waren ze soms ook gul genoeg om een ander te belonen. Enkele keren besloten ze om het sap weg te geven, en na hun gift observeerden ze heel nauwkeurig hoe het door de ontvanger werd opgedronken. Wanneer My en Mo moesten kiezen of het sap naar een andere aap ging of verspild moest worden, kozen ze veel vaker voor een gift aan de andere aap.

Al hing het er wel vanaf wie de ontvanger was: bekenden hadden een grotere kans om het sap te ontvangen, net als apen die zich minder dominant ten opzichte van My of Mo gedroegen. Ook was de beslissing afhankelijk van de hoeveelheid sap die op het spel stond: hoe meer sap, hoe vaker My en Mo het sap aan zichzelf toekenden.

Een lekker sapje, wie wil dat niet?
flickr.com

Sociale besluitvorming in ons brein

De metingen van de elektroden onthulden een ingenieus samenspel tussen de drie hersengebiedjes die betrokken zijn bij de keuze jezelf of een ander te plezieren, en die volgens Chang en zijn collega’s onze sociale besluitvorming zou kunnen verklaren.

De orbitofrontale cortex medieert de egocentrische keuze: deze neuronen vuren alleen wanneer het sap zelf opgedronken kan worden.

De anterior cingulate sulcus vuurt bij het observeren van anderen die van iets lekkers genieten. De anterior cingulate gyrus lijkt een integratiecentrum voor deze twee verschillende ervaringen.

De onderzoekers denken dat dit derde hersengebiedje de balans bepaalt tussen de drang naar snelle zelfverrijking en de sociale afweging om een ander te belonen. Deze conclusie wordt volgens Chang ook ondersteund door eerder onderzoek: als dit gebied door een elektrische stimulatie een tijdje wordt uitgeschakeld, dan laten apen zich veel sneller verleiden tot egocentrisch gedrag. Bovendien weten we dat de anterior cingulate cortex gyrus ook behoort tot de hersenschors die gevoelens van empathie medieert.

Naar een verklaring voor antisociaal gedrag?

Volgens Chang zou de balans in activiteit tussen deze drie hersengebieden een van de grootste vraagstukken binnen de neurobiologie kunnen verklaren: waarom er toch zo veel variatie is in het sociale gedrag van ons mensen. Onze hersenen zijn evolutionair zo ontwikkeld zodat we altruïstisch kunnen zijn naar soortgenoten, maar niet elk mens is even sociaal. Chang denkt dat een verstoorde balans van dit hersencircuit mogelijk stoornissen als autisme zou kunnen verklaren. Maar zulk vernuftig elektrodenonderzoek mag niet zomaar op mensen worden toegepast. Er is dus nog een lange weg te gaan.

Bron:

Chang, Gariépy & Platt: Neuronal reference frames for social decisions in primate frontal cortex, Nature Neuroscience (januari 2012) doi:10.1038/nn.3287

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 31 december 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.