Je leest:

Sociaal isolement vraagt om nieuw beleid

Sociaal isolement vraagt om nieuw beleid

Er is een andere beleidsmatige aanpak voor sociaal isolement en eenzaamheid nodig. Zonder kennis van de specifieke problematiek van verschillende categorieën sociaal geïsoleerden is het niet mogelijk om adequate interventies te bedenken.

Er is de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar sociaal isolement en eenzaamheid. Het probleem blijft echter hardnekkig en echte oplossingen lijken niet voorhanden. Beleid en interventies die simpelweg gericht zijn op de sociale participatie van sociaal geïsoleerden werken niet, of eerder averechts.

Anja Machielse onderzocht sociaal isolement en promoveert op 17 januari aan de Universiteit Utrecht op dit onderwerp. Ze ontwikkelde een praktisch bruikbare typologie waarin de mogelijkheden voor de (re)integratie van sociaal geïsoleerden tot uitdrukking komen. Machielse plaatst sociaal isolement nadrukkelijk in de context van de huidige geïndividualiseerde samenleving. Daarmee kiest zij een andere weg dan in sociaal-wetenschappelijk onderzoek naar dit probleem gebruikelijk is. Bestaande psychologische en sociologische theorieën over sociaal isolement bieden volgens haar onvoldoende inzicht in de wijze waarop persoonlijke en maatschappelijke factoren elkaar beïnvloeden. De wijze waarop deze samenhangen en op elkaar inwerken komen in bestaande theorieën niet expliciet aan de orde. Bovendien is de kennis van geïsoleerden zelf vaak niet in de theorievorming gebruikt.

Ervaringskennis

Machielse verbindt de ervaringskennis die sociaal geïsoleerden over hun eigen situatie hebben met de theorie. Zij gebruikt theorieën over de risicomaatschappij die inzicht bieden in de maatschappelijke context waarin sociaal isolement zich voordoet en theorieënen die duidelijk kunnen maken op welke wijze sociaal geïsoleerden hun situatie in stand houden of zelfs verergeren. Machielse beschrijft de mogelijkheden voor de (re)integratie van zes verschillende subgroepen sociaal geïsoleerden.

Ten eerste onderscheidt zij twee groepen sociaal geïsoleerden die (nog) wel maatschappelijk actief zijn. De zelfredzamen beschikken over praktische sociale vaardigheden; zij hebben geen moeite met sociale contacten in de alledaagse omgang, maar zijn niet in staat contacten op te bouwen in hun persoonlijke leven. Voor hen is aansluiting bij de samenleving cruciaal. De afhankelijken zijn daarentegen veel minder sociaal competent; zij hebben weliswaar een baan, maar kunnen zich slechts met veel moeite staande houden in de sociale werkomgeving. Ondersteuning in deze sfeer is voor hen cruciaal.

Zonder baan

De buitenstaanders, de hoopvollen, de eenzamen en de overlevers hebben geen betaalde baan. Daarvan onderscheiden de laatste twee zich door betere functionele sociale vaardigheden. Zij hebben in principe betere mogelijkheden om te reïntegreren in de samenleving. De eenzamen en de hoopvollen verschillen van de buitenstaanders en de overlevers wat betreft hun ambities en verwachtingen. Waar de eersten duidelijk aansluiting zoeken bij de samenleving, doen de andere twee dat zeker niet. Ingrijpen in de situatie van de geïsoleerden uit de laatste categorieën is daarom zeer ingewikkeld.

Interventie en communicatie

Zonder gerichte interventies komen sociaal geïsoleerden steeds verder van de reguliere samenleving af te staan; ze nemen steeds minder deel aan het sociale leven, verliezen geleidelijk hun zelfredzaamheid en zijn vervolgens volledig aangewezen op professionele voorzieningen. Beleid en interventies die simpelweg gericht zijn op de sociale participatie van sociaal geïsoleerden zijn niet afdoende; zij werken eerder averechts. Oplossingen dienen vooral gericht te zijn op de onderliggende problematiek. De kwaliteit van de interventies is dan ook afhankelijk van de communicatie tussen de professional en de sociaal geïsoleerde. Het overheidsbeleid en de interventies dienen vooral recht te doen aan de mogelijkheden die mensen hebben om zelf actief verbetering in hun situatie te brengen.

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Utrecht (UU).
© Universiteit Utrecht (UU), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 januari 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.