Je leest:

Snelste dubbelster

Snelste dubbelster

Auteur: | 31 maart 2002

Sterrenkundigen hebben de flikkering van een röntgenbron aan de hemel opgehelderd. Die bestaat uit twee witte dwergen die op extreem kleine afstand om elkaar draaien en waarschijnlijk gravitatiegolven uitzenden.

Een internationaal onderzoeksteam, geleid door GianLuca Israel van de sterrenwacht van Rome, heeft de aard van een flikkerende röntgenbron aan de hemel ontdekt. De bron bestaat uit twee witte dwergen die op extreem kleine afstand om elkaar draaien. Volgens Israel is de dubbelster een goede kandidaat voor het vinden van gravitatiegolven, rimpels in de ruimtetijd die worden voorspeld door Einsteins algemene relativiteitstheorie.

Gravitatiegolven verspreiden zich vanuit een dubbelster systeem. bron:The Space Place

In 1994 ontdekten astronomen een sterke röntgenbron in het sterrenbeeld Kreeft met de Duitse röntgensatelliet ROSAT. Opmerkelijk was dat de bron in korte tijd – zo’n vijf minuten – sterk van helderheid veranderde. De reden voor deze flikkering was onbekend. Omdat Israel wist dat röntgenstraling onder meer afkomstig kan zijn van dubbelsterren, besloot hij de flikkerende bron – RX J0806.3+1527 volgens de catalogus – nauwkeuriger onder de loep te nemen.

In hun onderzoek maakten Israel en zijn groep gebruik van de Very Large Telescope te Chili en de Telescopio Nazionale Galileo op de Canarische Eilanden. Ze toonden aan dat de bron een dubbelster is die uit twee witte dwergen bestaat. Witte dwergen zijn de uitgebrande kernen van sterren als onze zon en hebben een grootte die vergelijkbaar is met die van de aarde.

In deze dubbelster zijn de partners niet even groot. De zwaarste ster trekt materie van de lichtste naar zich toe. De energie die vrijkomt als materie van de ene op de andere ster valt, is zo groot dat röntgenstraling vrijkomt. De straling die de grootste dwerg uitzendt, wordt eens in de vijf minuten afgeschermd door zijn lichtere partner. Daarom nemen we een scherpe verandering in de stralingsintensiteit waar.

Een nadere studie wees uit dat de twee witte dwergen slechts 80.000 kilometer van elkaar staan, een vijfde van de afstand tussen de aarde en de maan. De omloopsnelheid van beide sterren om hun gemeenschappelijk zwaartepunt is tegen de 1000 km/s. Het systeem maakt in 321 seconden een volledige omwenteling en is daarmee de snelste dubbelster die tot nog toe is gevonden. Volgens de onderzoekers zien we een zelden waargenomen overgangsfase, omdat de omloopstijd van dubbelsterren in de loop der tijd toeneemt.

Israel en zijn collega’s denken dat de sterren in het stelsel door hun snelle beweging en grote massa zwaartekrachtsgolven produceren. Deze rimpelingen in de ruimte-tijd, voorspeld door Einsteins algemene relativiteitstheorie, ontstaan als grote massa’s extreme krachten ondervinden. Hoewel de golven nog niet direct waarneembaar zijn, zijn er wel indirecte aanwijzingen voor hun bestaan. In 1993 kregen Hulse en Taylor de Nobelprijs voor Natuurkunde omdat ze een dubbelster van twee neutronensterren ontdekten, waarin zeer waarschijnlijk zwaartekrachtsgolven worden geproduceerd. Met detectoren als LIGO (Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory)en LISA (Laser Interferometer Space Antenna) hopen astronomen en natuurkundigen in de nabije toekomst directe metingen aan zwaartekrachtsgolven te doen.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 31 maart 2002
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.