Je leest:

Slomo-vogels winnen Academische Jaarprijs

Slomo-vogels winnen Academische Jaarprijs

Auteur: | 29 oktober 2010

De Academische Jaarprijs 2010 gaat dit jaar naar de Universiteit Wageningen. Het team ‘Vliegkunstenaars’ wist de jury te overtuigen met slow-motion filmpjes van sierlijk klapperende vleugels. De prijs wordt jaarlijks toegekend aan een team wetenschappers dat hun onderzoek op de meest aantrekkelijke wijze bij het publiek onder de aandacht brengt.

Het mag gezegd worden: het soort filmpjes dat het team van de Wageningen Universiteit (WUR) aan het publiek wil voorschotelen, zijn adembenemend. Ze doen denken aan die professionele natuurdocumentaires op BBC, waarin een roofvogel in slow-motion een scholletje uit het water vist. Zulke filmpjes kan iedereen schieten, is het motto van het Wageningse team ‘Vliegkunstenaars’. En met dat idee wonnen ze de Academische Jaarprijs 2010. Dat is niet alleen erkenning voor een plan waarmee je duidelijk publiek bij de wetenschap kan betrekken, maar ook nog eens €100.000,- om het plan waar te maken.

Het introductiefilmpje van Vliegkunstenaars in het TV-programma Labyrint. Teamleider David Lentink is duidelijk enthousiast over het filmen van vliegende beesten.

Science, David Lentink

Vortex!

Uit onderzoek van David Lentink en andere Nederlandse wetenschappers, blijkt dat veel vliegende dieren met hun vleugelslag een draaikolk maken. Die kolk heet ook wel ‘leading edge vortex’, omdat hij bovenop de voorrand van de vleugel – de leading edge – ontstaat. Door de draaiing van de vortex wordt lucht bovenop de vleugel weggeduwd. De lucht onder de vleugel duwt daardoor omhoog. Lentink ontdekte dat zelfs planten van dit principe gebruik maken: vliegende zaden van de esdoorn (je weet wel, die helikopterzaadjes) blijven lang in de lucht doordat ze al vallend een vortex met hun vleugel maken. Op het plaatje hierboven zie je hoe het zaadje zijn vortex maakt.

Met het geld gaan de Vliegkunstenaars iedereen die dat wil – het publiek dus – bewapenen met een High Speed, High Definition filmcamera. Heel veel ‘Highs’, maar waar het op neer komt is dat je superscherpe beelden schiet en nog in slow-motion ook. Volgens teamleider David Lentink zijn de beelden dan even goed als in de bioscoop. Heb je eenmaal zo’n camera in handen, dan word je vervolgens als amateurfilmer getraind op het terrein van de Wageningse universiteit. Daarna ga je op pad met de onderzoekers. De missie: film zoveel mogelijk vliegende beesten.

En als het geen uil of imposante zee-arend wordt (die je wel in bovenstaand filmpje ziet), dan zijn de vliegbewegingen van, nou ja, zo’n beetje elk dier het filmen waard, vindt het team. Niet alleen doodgewone vogels zoals duiven komen met een slow-motion-camera weer sierlijk over, ook insecten zoals bijen en vlinders zijn het filmen waard.

En wat is nou precies het wetenschappelijke hier achter? De onderzoekers willen weten welke natuurkundige principes schuilgaan achter vliegen. En het onderzoek tot dusver wijst er verrassend genoeg op dat deze principes voor zowel insecten als grote vogels hetzelfde zijn: de vleugel maakt met zijn slag een draaikolkje van lucht (de zogenaamde ‘leading edge vortex’), waardoor de vleugel wordt opgetild.

Zie ook

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 oktober 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.