31 augustus 2017

“Maandag 31 juli 2017 was het topdrukte op Schiphol. Een recordaantal van ruim 230.000 reizigers vloog in en uit via de luchthaven. NEMO Kennislink bezocht Schiphol na een andere drukke periode, de meivakantie. En sprak over verschillende pilotprojecten om piekmomenten zo efficiënt mogelijk te laten verlopen.”

Je leest:

Sleutelen aan de drukte op Schiphol

Sleutelen aan de drukte op Schiphol

Auteur:

Er lopen allerlei pilots om de piekdruktes op Schiphol onder controle te krijgen. Maar een analyse van het hele ‘systeem Schiphol’ ontbreekt, mede omdat luchtvaartmaatschappijen, de luchthaven en de marechaussee niet dezelfde belangen hebben.

Zwarte maandag

Op 31 juli 2017 was het ‘zwarte maandag’ op Schiphol. 78.000 vertrekkende reizigers, 71.000 arriverende passagiers en 81.000 overstappers zetten voet op de luchthaven, aldus onder andere NU.nl. Op één dag 230.000 reizigers in goede banen leiden vergt een efficiënte aanpak. NEMO Kennislink ging na een andere piekdrukte, namelijk die tijdens de meivakantie, in gesprek met de woordvoerster van Schiphol. Zij vertelde over verschillende experimenten die uitgevoerd worden op de luchthaven, om uiteindelijk de passagiers zo efficiënt, snel en veilig mogelijk aan boord te krijgen.

“Het is zó belangrijk om alles op elkaar af te stemmen,” zegt Gedi Schrijver, woordvoerster van Schiphol. Om de tientallen miljoenen passagiers per jaar zo efficiënt mogelijk af te handelen, moeten drie processen perfect in elkaar grijpen, als de tandwielen van een geoliede machine: het inchecken van de bagage bij de balie, de veiligheidscontrole en de paspoortcontrole.

Daarvoor zijn drie partijen verantwoordelijk: de luchtvaartmaatschappijen, de luchthaven (Schiphol dus) en de marechaussee of douane. Alle drie hebben ze verschillende verantwoordelijkheden en soms verschillende belangen. Ieder voor zich proberen ze hun taak zo efficiënt mogelijk af te handelen, maar als het mis loopt en Schiphol uitpuilt van de wachtende passagiers, zoals tijdens de afgelopen meivakantie, hebben ze de neiging om elkaar de zwarte piet toe te spelen.

Topdrukte1
Overzicht van dagen met piekdrukte op Schiphol (rood=topdrukte).

‘Snelkassa’

De nu aanbrekende zomerdrukte moet het hoofd geboden worden door extra personeel bij de veiligheidscontroles in te zetten, en door het invoeren van een ‘snelkassa’. Schrijver: “Bij de ingang van de veiligheidscontrole kijkt iemand van Schiphol of een passagier alleen kleine handbagage bij zich heeft, dus geen trolley, en dan mag die in een aparte rij, die daardoor sneller doorstroomt.”

Als je passagiers sorteert op afhandelingstijd, valt simpel uit te rekenen dat de totale wachtijd voor alle passagiers afneemt. Althans, in theorie. De proef met de snelle rij zal na drie maanden geëvalueerd worden, daarom is nu nog niet bekend of het ook in de praktijk tot snellere doorstroming leidt.

3D-scanners

De snelle rij – die trouwens alleen op piekmomenten open gaat – is eigenlijk een lapmiddel, omdat ook al wordt geëxperimenteerd met nieuwe scanners. Deze zogeheten 3D-scanners kunnen de inhoud van een trolley of rugzak zo goed bekijken, dat de laptop en flesjes met vloeistoffen er bij de controle in mogen blijven zitten, wat flink wat tijd bespaart. De bedoeling is, dat in de loop van dit jaar bij alle poortjes deze 3D-scanners worden opgesteld.

Ook loopt een proef met ‘biometrisch boarden’: de passagier registreert zelf in de wachtruimte bij de gate zijn paspoort en laat zijn gezicht scannen. Bij het boarden registreert een scan zijn gezicht, zodat hij meteen door kan lopen.

Overkoepelend

Wat bij deze pilotprojecten opvalt, is dat er geen overkoepelend plan is om de doorstroming op heel Schiphol te optimaliseren. Zo is nog niet lang geleden besloten om de veiligheidscontrole voor alle passagiers op één punt te concentreren, onder het enthousiast geadverteerde motto ‘Nooit meer langer dan 15 minuten in de rij.’

Maar was dit wel een verstandige beslissing? Voor het beveiligingsbedrijf dat de controles bij de poortjes uitvoert werkt het vast efficiënter. Maar misschien stroomt Schiphol als geheel wel beter door wanneer de controles decentraal, bij de gates, worden uitgevoerd.

Bagageband
Passagiers moeten ook bij terugkeer op Schiphol vaak lang wachten, maar dan op hun bagage.

Doorrekenen

Voor zover te achterhalen valt, is er op dat niveau zelfs nooit een grondige analyse gedaan. Een organisatie als de Nederlandse Spoorwegen heeft ooit de hele dienstregeling laten doorrekenen door wiskundigen, en heeft een afdeling Research die goede contacten heeft met wiskundigen en systeemanalisten. Een vergelijkbare club ontbreekt op Schiphol.

Ook het klemmende advies aan reizigers om twee uur (binnen Europa) of drie uur (intercontinentaal) van tevoren op Schiphol te zijn is een oorzaak van de lange rijen voor de balies en voor de poortjes. Wachttijdtheorie is een tak van de wiskunde die zich daar speciaal mee bezighoudt.

Een basaal, maar contra-intuïtief resultaat van de wachttijdtheorie is dat de lengte van een wachtrij al enorm kan oplopen als het aantal reizigers dat gemiddeld bij de controles aankomt minder dan honderd procent van de verwerkingscapaciteit is. Relatief kleine, toevallige fluctuaties in het tempo waarin reizigers op Schiphol aankomen, kunnen dan namelijk al enorme opstoppingen veroorzaken. Dat is precies wat de praktijk op Schiphol laat zien. Schrijver beaamt dat: “De benodigde capaciteit inplannen is heel lastig. Op elk moment is de vraag: hebben we hier met een piek- of een daluur te maken?”

Exacte inchecktijd

In theorie moet dat veel beter kunnen, aangezien van tevoren exact bekend is welke vliegtuigen, met hoeveel passagiers, op elk moment van Schiphol vertrekken. Als reizigers een meer exacte inchecktijd zouden krijgen – tussen 10.45 en 11.00 uur aan de incheckbalie – voorkom je zulke verstoppingen, mits de totale verwerkingscapaciteit voldoende is. Dit is het systeem dat sommige musea hebben ingevoerd voor hun drukst bezochte tentoonstellingen, en daar werkt dit vrij goed.

Nu komen veel mensen zelfs langer dan twee of drie uur van tevoren naar Schiphol, uit angst om in de file naar de poortjes hun vlucht te missen. Dat is meestal – maar niet altijd, vandaar de terechte angst – veel te vroeg, en dat draagt zelf weer bij aan de verstopping van het systeem. Toch even checken: is het niet een commercieel belang van Schiphol dat passagiers, als ze door de veiligheidscontrole heen zijn, tot vervelens toe moeten rondhangen in de shopping centra en restaurants voor ze aan boord kunnen? Schrijver ontkent dat stellig: “Ons doel is alleen maar om de passagiers veilig aan boord te krijgen.”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 14 juli 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE