Je leest:

Sleepnetten slopen zeebodem

Sleepnetten slopen zeebodem

Auteur: | 6 september 2012

Een deel van de vissen uit de oceaan wordt gevangen met sleepnetten. Juist, die slepen over de zeebodem heen. Dat is mogelijk catastrofaal voor de op de zeebodem levende organismen. Maar ook het profiel van de zeebodem zelf gaat eraan. Op grote schaal.

We hoeven maar om ons heen te kijken en de invloed van de mens op het landschap is te zien, zeker in Nederland. Ook buiten de steden zien we hoe de mens het landschap bewerkt door bijvoorbeeld akkerbouw, veeteelt en de infrastructuur. Hoe zou dat ver van ons vandaan op de oceaanbodem zijn? Pere Puig van het Marine Sciences Institute in Barcelona en collega’s van de Universiteit van Barcelona geven hier antwoord op in Nature.

Vissen

De wetenschappers keken naar een regio van de Middellandse Zee 100 kilometer ten noordoosten van Barcelona. Hier, en ook op veel andere plaatsen ter wereld, vissen commerciële schepen bijna dagelijks met sleepnetten op honderden meters diepte, maar meestal niet dieper dan 800 meter in het geval van de Middellandse Zee bij Barcelona.

Een doorsnede vanaf de kustzone (A) tot diep in de oceaan (E), de abyssale vlakte. Daartussenin komen het continentale plat (B), de continentale helling (C ) en de continentale verheffing (D) voor.
U.S. Navy, via wikimedia commons, public domain
Op 770 meter diepte bij de onderzeese La Fonera-ravijn zijn de sporen van de sleepnetten goed te zien.
CRG Marine Geosciences, University of Barcelona

Bij het slepen woelen enorme hopen zand-, silt- en kleigrootte deeltjes (sediment) op. Omdat de zeebodem hier op de continentale helling gemiddeld enkele graden afloopt en er enorme ravijnen voorkomen, gaat het sediment niet meteen weer liggen op de bodem, maar vormt het heuse sedimentstromen. Dat kan snel gaan met 38 centimeter per seconde in het onderzoeksgebied bij de onderzeese La Fonera-ravijn, die, net als andere ravijnen of kloven, de ondiepe zee met de diepere delen van de zee verbindt. Langs de ravijnwand stroomt het sediment (maximaal 236 milligram per liter in suspensie) omlaag naar de diepe delen van het ravijn.

Eenmaal bij de diepere delen van het ravijn aangekomen, neemt de hellingshoek af, de sedimentstroom voelt hierdoor een blokkade als het ware, de stroomsnelheid neemt af en het sediment bezinkt vervolgens. De hoeveelheid sediment dat hiermee verplaatst wordt, is dezelfde orde van grootte als het sediment vervoerd door natuurlijke processen zoals stormen.

De noordelijke wand van het La Fonera-ravijn is duidelijker gelijkmatiger dan de zuidelijke wand.
CRG Marine Geosciences, University of Barcelona

Afgevlakt

Je kunt je voorstellen wat er in de afgelopen decennia is gebeurd door deze techniek van vissen: de ravijnbodem vulde zich langzaam op. Zelfs in zoverre dat het onderwaterlandschap totaal veranderde. Waar eerst een ruig landschap van diverse geulen met vele zijtakken te zien was, zijn nu alleen nog maar de grootste geulen te zien aan de noordelijke wand van het ravijn.

Dit konden de onderzoekers bepalen omdat ze satellietgegevens hebben van de vaarroutes van de visschepen tussen 2007 tot 2010 die samenvallen met de relatief egale wanden van het ravijn. Daar waar de schepen niet kwamen, komt het oorspronkelijk ruige onderwaterlandschap nog steeds voor, zoals bij grote delen van de zuidelijke wand van het ravijn.

Leven

Pere Puig vertelt aan Kennislink: “De grote organismen die er vooral leven zijn de diepzeegarnalen (Aristeus antennauts), wat de commercieel interessante soort is. Er zijn geen bijvangsten, maar we weten niet of deze omgeving in het verleden een hogere biodiversiteit had.”

Een ander verhaal is wat er in de bodem leeft. “Het bewerken van het zeebodemoppervlak en het verwijderen van sediment kan het leven beïnvloeden, specifiek van de gravende organismen die in het sediment leven.” Puig geeft aan dat ze dit nu aan het bestuderen zijn.

Eén van de twee scheerborden van een visboot in de Palamós-haven vlakbij het La Fonera-ravijn.
Pere Puig

Op grote schaal

Zoals gezegd gebeuren de veranderingen in de oceaanbodem niet alleen langs de Spaanse kust maar zelfs wereldwijd. Eerder onderzoek liet zien dat dit opwoelen van sediment ook niet alleen voorkomt op de continentale helling. Puig: “Op het continentale plat zijn de verandering aan sedimentfluxen eerder gedocumenteerd, maar het is moeilijker om de vormveranderingen op de zeebodem te zien, omdat de zeebodem [aldaar] vooral plat is en omdat er natuurlijk processen zijn die de vorm veranderen (zoals getijden en golven).” Getijde- en golfwerking zijn niet van belang voor de dieptes waarop het La Fonera-ravijn zich bevindt.

Akkerbouw

De wetenschappers hebben een schitterende vergelijking in petto met wat er op het land gebeurd. Ze vergelijken deze techniek van vissen met akkerbouw op een helling. Hierbij worden ook zijgeulen dichtgemaakt. Ploegen op het land gebeurt echter slechts een paar maal per jaar, terwijl de sleepnetten bijna dagelijks voorbij komen. We kunnen dus met recht zeggen dat de menselijke invloed zelfs tot op 800 m diepte duidelijk te zien is in de oceaan.

Bron:

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 september 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.