Je leest:

Simpel model volstaat voor milieubeoordeling chemicaliën

Simpel model volstaat voor milieubeoordeling chemicaliën

Sinds vorig jaar moeten fabrikanten en verkopers van chemicaliën vooraf bewijzen dat er geen kwalijke milieugevolgen kleven aan hun producten. Dat betekent dat voor tienduizenden chemische stoffen de milieubelasting en giftigheid moet worden beoordeeld. Anne Hollander, die 10 september 2008 promoveert aan de Radboud Universiteit Nijmegen, laat zien dat het niet nodig is om voor die klus de meest geavanceerde rekenmodellen in te zetten.

Om te weten hoe stoffen zich in het milieu gedragen, kijk je naar de manier van verspreiden en naar de typen bodem en water waar de stof in terecht komt. Daartussen vindt een bepaalde uitwisseling plaats. Om dat allemaal te berekenen, zijn sinds de jaren tachtig de multimedia mass balance models ontwikkeld. De Nijmeegse milieukunde heeft daar altijd een vooraanstaande rol in gespeeld. Anne Hollander laat een illustratie uit haar proefschrift zien die het model schematisch weergeeft:

Klik op het plaatje voor een grotere versie.

De eerste generatie modellen vereist niet veel rekenkracht en je kunt ze gewoon draaien op een pc. In de jaren negentig kwamen er veel geavanceerdere modellen op de markt die bijvoorbeeld prachtige, gedetailleerde kaarten genereerden. Maar om die te gebruiken heb je specialisten nodig om te programmeren en je moet heel veel gegevens invoeren. Bovendien draaien deze modellen op speciale computers, een gewone pc kan dat niet aan.

Geavanceerd onderzoek niet per se beter

’In een van onze studies wilden we voor veertien stoffen de modellen vergelijken en de uitkomsten vergelijken met werkelijke meetgegevens. Wij zouden de berekeningen met het simpele model doen. Eitje. Maar de Canadese collega die het geavanceerde model zou gebruiken, kon na een jaar nog maar de gegevens van één stof leveren. Wat wij ons afvroegen, was of deze nieuwe generatie modellen nu ook echt beter bruikbare gegevens opleverde. En dat blijkt dus maar zelden zo te zijn.

‘Kijk, deze kaartjes van Europa laten de verschillen in uitkomsten zien. Boven de uitkomst van een gedetailleerde berekening van luchtvervuiling met PCB 153, onder die van de snelle berekening. Je ziet dat de echte hotspots overeenkomen. Onder minder details: er is meer uitgemiddeld. Maar wat belangrijk is, blijft zichtbaar: het verschil tussen een toxische belasting en een veilige waarde.’

Veilige keuze

‘Hou het simpel’ is dus het devies, maar hóe simpel, dat verschilt toch nog wel per stof. ‘Vooral bij stoffen die graag in het water zitten, of stoffen die heel slecht afbreken, moet je wat meer doen.’ Om veilig te kunnen kiezen voor het optimale model ontwierp Hollander een beslisboom. Daarin maak je gestructureerde keuzes afhankelijk van het doel van je studie, het type chemische stof, de emissiewijze enzovoorts. De uitkomst is dan een advies over welk type onderzoek maximaal nodig is om aan de wettelijke bewijslast te voldoen, tegen de laagst mogelijke kosten.

Europese milieuwetten (waaronder de zogeheten REACH-wet) hebben een revolutie veroorzaakt: sinds vorig jaar ligt de bewijslast over het al of niet giftig zijn van stoffen bij de producenten en niet meer bij de overheden. Deze bewijslast geldt in de hele keten: van grondstof tot eindproduct. Hollander: ‘Er zijn echt letterlijk tienduizenden stoffen die nog moeten worden onderzocht. De industrie staat voor een enorme klus. De ECETOC, de Europese brancheorganisatie voor de grote chemische industrie – de Henkels en de BASF’s – heeft ons dan ook om hulp gevraagd voor de ontwikkeling van een goed systeem.’

Deze ontwikkeling vindt nu plaats in het kader van het Nederlands Centrum voor Milieumodellering waarin de Radboud Universiteit samenwerkt met enkele andere universiteiten en het RIVM, de huidige werkgever van Anne Hollander.

Dit artikel is een publicatie van Radboud Universiteit Nijmegen.
© Radboud Universiteit Nijmegen, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 september 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.