Simon Stevin

Simon Stevin (1548-1620) was een Bruggenaar en aanvankelijk een boekhouder. Als jonge man schijnt hij veel gereisd te hebben, daarbij een schat van wiskundige en ingenieurswijsheid vergarend.

door

In 1581 vestigde hij zich in Leiden (later in Den Haag), waar hij al snel een grote produktiviteit ontwikkelde; hij publiceerde een aantal oorspronkelijke boeken over wis- en werktuigkunde. Ook verwierf hij naam als bouwer van molens, havenwerken en vestingen. Van zijn boeken zijn De Thiende (1585) en de Weegconst en Weeghdaet (1586) wel de bekendste. Hij schreef over interest-tafels (tot dusver als koopmansgeheim beschouwd), meetkunde, algebra, hydrodynamica en cosmografie (waarbij hij het Copernicaans stelsel verdedigde). Andere boeken, bijvoorbeeld Stercke Bou door Spilsluysen (1617), gaan over ingenieursproblemen.

Simon Stevin. Bron: www.bib.ulb.ac.be

Collega’s

De jonge Republiek der Nederlanden had zich in 1581 onafhankelijk verklaard en had voor zijn economische bloei wis- en werktuigkunde nodig. Stevin stond geregeld in contact met verscheidene van zijn collega’s, onder andere met de schermmeester Ludolf van Ceulen, bekend omdat hij pi berekende tot 20 en later tot 35 decimalen. Ook had Stevin contact met Jan Cornets de Groot, de vader van Hugo, met wie hij molens bouwde en proeven deed over valtijd en gewicht, zoals Galileï later. Dit alles trok de aandacht van Prins Maurits, toen bezig het Staatse leger wetenschappelijk te reorganiseren. Hij nam Stevin op in zijn staf als adviseur voor de organisatie en de vestingbouw en als leraar in de wiskundige wetenschappen.

Breuken

De Thiende is een pamflet van 36 bladzijden dat in de volkstaal geschreven is, zoals bijna alle werken van Stevin. Het is een pleidooi voor het stelselmatig gebruik van het tientallig stelsel, speciaal waar het breuken betreft. Rekenen met breuken werd als moeilijk beschouwd, voornamelijk omdat breuken op allerlei manieren werden geschreven. Stevin stelde voor om een getal, zoals bijvoorbeeld 5¼ , te schrijven als 5(0),2(1),5(2). Hier staat (n) voor 1/10 tot de macht n. Het getal 5¼ is dus gelijk aan 525(2). Stevin toonde aan dat op die manier het rekenen met breuken even gemakkelijk is als het rekenen met gehele getallen. Zijn voorstel vond gehoor. In Engeland kwamen twee vertalingen uit en deze brachten de Schot John Napier, de uitvinder van de logaritme, er niet alleen toe Stevins idee over te nemen, maar ook te vereenvoudigen, zodat hij het getal 5¼, ging schrijven als 5,25. Dit heeft tot op heden toe blijvende aanhang gevonden. Stevin stelde ook voor om het decimale stelsel in te voeren voor maten en gewichten. Het metrische stelsel voor maten en gewichten werd evenwel pas 200 jaar later ingevoerd, ten tijde van de Franse Revolutie.

Zeilwagen

Ook nu nog wordt Stevin genoemd in verband met zijn zeilwagen, waarmee hij in 1600 Prins Maurits en gevolg op het strand voor Scheveningen heeft geamuseerd. Die zeilwagen is vooral een aardigheidje gebleven, maar in de geschiedenis der mechanica blijft Stevin een belangrijke plaats innemen. Hij heeft als eerste de gedachten van Archimedes over het evenwicht van vaste lichamen en vloeistoffen stelselmatig ontwikkeld. Hij behandelde ook de zogenaamde hydrostatische paradox, die vaak aan Pascal toegeschreven wordt.

Stevin was een bewonderaar van de Nederlandse taal. Door hem zijn termen als ‘wiskunde’, ‘meetkunde’, ‘evenwijdig’, ‘evenredigheid’ blijvend in de Nederlandse taal opgenomen. Wie meer over Stevin weten wil, leze het mooie boek over hem van E. V. Dijksterhuis, Simon Stevin (Den Haag, Nijhof, 1943).

Zie ook: