Je leest:

Seksisme: biologischer dan racisme?

Seksisme: biologischer dan racisme?

Auteur: | 30 maart 2017

Is het een jongen of een meisje?’ De eerste vraag die bij de geboorte van een kind wordt gesteld illustreert dat het verschil tussen mannen en vrouwen een van de belangrijkste verschillen is tussen mensen. Maar dit verschil geeft ook aanleiding tot seksisme: het discrimineren op grond van geslacht. Meestal is dit gericht tegen vrouwen. Soms worden racisme en seksisme op een lijn gesteld. Maar waar racisme geen biologische grondslag heeft, is dat bij seksisme wel het geval. Er is een duidelijk biologisch verschil tussen de ene helft van de mensheid en de andere.

Geslachtsverschillen zijn aangeboren omdat vrouwen en mannen verschillende geslachtschromosomen hebben. Vrouwen hebben twee geslachtschromosomen die er onder de microscoop hetzelfde uitzien: de X-chromosomen. De man heeft één X-chromosoom en daarnaast een veel kleiner Y-chromosoom, waar nauwelijks genen op liggen. Doordat mannen geen tweede X-chromosoom hebben, kunnen zogeheten recessieve eigenschappen op hun ene X-chromosoom zich veel vaker manifesteren.

Sekseverschillen

Op het X-chromosoom liggen enkele honderden genen die invloed hebben op de intellectuele prestaties. Wanneer hier afwijkingen in voorkomen leidt dit bij mannen dus eerder tot verstandelijke handicaps dan bij vrouwen. Hetzelfde fenomeen zorgt ervoor dat er meer mannen zijn met een extreem hoog IQ. Gemiddeld zijn mannen en vrouwen even intelligent, maar er zijn wel meer mannen die afwijken van het gemiddelde IQ.

De natuurlijke seksratio, dat wil zeggen het aantal pasgeboren jongens gedeeld door het aantal pasgeboren meisjes is niet 1,00 maar ongeveer 1,07. Dit jongensoverschot, dat over de hele wereld bij de geboorte aanwezig is, neemt in de loop van het leven snel af. Op iedere leeftijd overlijden meer jongens dan meisjes. Sommige oorzaken zijn gerelateerd aan ziekten die via het X-chromosoom overerven. Deze zijn meestal zeldzaam. Maar ook veel frequenter voorkomende aandoeningen zoals hart- en vaatziekten en kanker eisen meer en jongere mannelijke dan vrouwelijke slachtoffers.

3 07
De Chinese eenkindpolitiek heeft een scheve bevolkingsopbouw tot gevolg gehad. In 2015 is deze politiek vervangen door een tweekindpolitiek.
Hollandse Hoogte, Den Haag

Daarnaast wordt de seksratio ook aangetast door niet-natuurlijke oorzaken zoals verdrinking, verkeersongelukken en geweldsmisdrijven, waar meer mannen door sneuvelen. Alleen aan de voortplanting kleven meer risico’s voor de vrouw. Deze beginnen al bij de verminking van de geslachtsorganen bij meisjes, zoals dat nog steeds gebeurt in verschillende landen.

Vervolgens ondergaan jaarlijks ongeveer twintig miljoen vrouwen een illegale en onveilige abortus. Daarvan overlijden er bijna 50.000. Ook het kraambed eist zijn tol. Desondanks hebben de vrouwen een hogere gemiddelde levensverwachting dan mannen. In Nederland bedraagt deze momenteel meer dan 83 jaar voor vrouwen, terwijl die van mannen daar ongeveer 4 jaar bij achterblijft.

Bewuste sekseselectie

Desondanks is er in veel landen een duidelijke voorkeur voor zoons in plaats van dochters. Dit leidt tot een afwijkende geslachtsverhouding bij de geboorte als gevolg van prenatale geslachtsselectie en selectieve abortus van vrouwelijke vruchten. In China nam de seksratio toe van 1,07 in 1982 tot 1,20 in 2005. Het laatste cijfer betekent dat op iedere 6 jongens slechts 5 meisjes werden geboren. Een dergelijke verschuiving deed zich ook voor in India. Daar nam de ratio toe van 1,09 rond 1983 tot 1,14 rond 2004. Andere landen met een seksratio van meer dan 1,10 zijn Azerbeidzjan, Albanië, Armenië, Vietnam en Georgië.

Er zijn drie zaken die deze bewuste sekseselectie in de hand werken. Op de eerste plaats moet het voordelig zijn voor ouders om zonen te hebben. In India bijvoorbeeld blijven zonen bij hun ouders wonen om te helpen in het familiebedrijf of op het land. Dochters dragen economisch gezien niets bij. Sterker nog: ze zijn ‘duur’ omdat ze uitgehuwelijkt worden en de ouders hun dochters een bruidsschat moeten meegeven. Op de tweede plaats speelt gezinsgrootte een rol.

Thai bride price 2008
Thaise bruidsschat.

Zonder belemmeringen zouden de ouders van meisjes die graag een jongen willen hebben doorgaan met het krijgen van kinderen tot er een zoon wordt geboren. De één-kind gezinspolitiek in China heeft dan ook voor de sterke toename van de seksratio gezorgd. Op de derde plaats moet het ook haalbaar zijn. Aanstaande ouders moeten gemakkelijk toegang hebben tot aanvaardbare, efficiënte en veilige methoden om het geslacht te bepalen en indien gewenst te blokkeren.

Jammer genoeg wordt in veel landen aan al deze voorwaarden voldaan, met name in Zuidoost-Azië. Daar wordt niet bij de geboorte de vraag gesteld: ‘Is het een jongen of een meisje?’, maar al veel eerder in de zwangerschap: ‘Wordt het een jongen of een meisje?’ Gelukkig is in 2015 in China een twee-kind politiek ingevoerd. Voordat de effecten daarvan zichtbaar zijn, zal een generatie Chinese mannen opgroeien die vrijgezel blijven omdat er onvoldoende vrouwelijke partners zijn.

Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 maart 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.