Je leest:

Seks met je stiefvader

Seks met je stiefvader

Auteur: | 28 november 2005

Een vrouwtjesvleermuis heeft jarenlang dezelfde sekspartner. Wanneer ze naar het hol van haar partner fladdert verschijnt ze echter niet alleen. Ze deelt haar vent met familieleden zoals haar moeder en oma. De vleermuiskolonie wordt hierdoor één grote familie, maar tegelijkertijd stijgt de kans op inteelt. Waarom riskeren vrouwtjes de kans op inteelt en een ziek nageslacht?

Dat je moeder en oma seks hebben met hetzelfde mannetje als jij vinden wij mensen een smerig idee. Britse biologen van de universiteiten van Bristol en Londen hebben onlangs (september, 2005) ontdekt dat een vrouwtje van de grote hoefijzerneus, een vleermuissoort, jarenlang paart met hetzelfde mannetje. Dit mannetje deelt ze met haar familieleden. Het team van Stephen Rossiter stond voor een raadsel. Hoe kon het dat de vleermuissoort nog niet was uitgestorven door inteelt?

Twee grote hoefijzerneuzen hangend in hun grot.

Eigen keuze

Een moeder en dochter met dezelfde sekspartner komt meestal voor in harems. Dan paart een dominant mannetje met alle vrouwtjes, zonder dat die een keuze hebben. De Britse biologen ontdekten dat mannetjes van de grote hoefijzerneus paart met een groepje vleermuisvrouwtjes dat bestaat uit moeders en dochters, grootmoeders en kleindochters, halfzusjes, halftantes en halfnichtjes. De vrouwtjes kozen er zelf voor om het mannetje in groepjes te bezoeken. Het gevolg van hun keuze is dat de vleermuiskolonie één grote familie wordt, maar de kans op inteelt wordt ook groter.

Familiebanden

De grote hoefijzerneus is slechts 6 centimeter groot en weegt ongeveer 30 gram. Mannetjes leven alleen, terwijl de vrouwtjes in groepen bij elkaar leven. Ze paren in de herfst, vlak voordat de vleermuizen een winterslaap gaan houden.

De vrouwtjes in het Britse onderzoek woonden op een zolder van een oud herenhuis en bezochten groepsgewijs een mannetje. Die had zijn hol en territorium in de omgeving van het herenhuis. De toekijkende biologen kregen het vermoeden dat de vleermuisvrouwtjes, die met één mannetje paarden, familie waren. Ook leken sommige vrouwtjes jarenlang terug te komen bij hetzelfde mannetje. Een DNA-onderzoek tussen 1991 tot 2002 bevestigde dat de vrouwtjes familie waren en dat zij jarenlang trouw waren aan manlief. De biologen konden niet ontdekken of vrouwtjes kozen voor het hol waar het mannetje leefde of specifiek voor het mannetje zelf. Ook bleef onduidelijk waarom de vrouwtjes kozen voor hetzelfde mannetje. Was het omdat ze van elkaar geleerd hadden dat híj het goede mannetje was? Of omdat ze maar één mannetje in de omgeving kenden?

De vrouwtjes hoefijzerneuzen hangen bij elkaar in de kraamkamer. Deze vrouwtjes zijn allemaal familie van elkaar.

Na de paring bewaren de vrouwtjes het sperma in hun vagina tot maart of april, pas dan vindt de bevruchting plaats. In april ontstond er ieder jaar op de zolder van het herenhuis een kraamkamer, waar alle vrouwtjes hun jongen baarden en verzorgden. De biologen dachten dat de vrouwtjes in de kraamkamer misschien ook familie waren. Na DNA-onderzoek bleek dit te kloppen. Daarnaast waren de kinderen in de kraamkamer allemaal zeer nauw verwant. Dit kwam doordat de vrouwtjes familie waren en ook met dezelfde mannetjes paarden. De achterkleinkinderen van de vrouwtjes bleken zelfs net zoveel genetisch materiaal met elkaar te delen als vleermuisbroers en -zussen doen.

Inteelt

Wanneer een kleine groep planten, dieren of mensen zich generaties lang samen voortplanten zijn alle nakomelingen uiteindelijk familie van elkaar. In zo’n familie komen defecte genen, die een erfelijke ziekte veroorzaken, vaker voor dan normaal. Daarom wordt de kans dat de groepsleden een erfelijke ziekte krijgen groter. Door teveel erfelijke ziektes kan een soort uitsterven. Inteelt is daarom nadelig voor het overleven van de soort.

Bij mensen en zoogdieren zoals vleermuizen werkt inteelt als volgt: van ieder gen zijn twee versies ( allelen) aanwezig. Die versies zijn te vergelijken met twee computerbestanden die over hetzelfde onderwerp gaan, maar waarvan twee verschillende versies zijn opgeslagen. Wanneer allebei de genversies hetzelfde zijn heet dit homozygoot. Meestal verschillen deze genversies echter een beetje; ze zijn dan heterozygoot. Het kan zijn dat bij een heterozygoot stel genen één van de twee genversies defect is en daardoor een ziekte veroorzaakt. Een tweede versie van het gen die nog wel goed werkt kan de ziekte voorkomen. Oftewel: als op een computer de eerste versie van het gen stuk is kan de computer de nog werkende tweede versie gebruiken.

De vader en moeder beschikken allebei over een defecte genversie (rood kruisje) en een goede genversie (groen cirkeltje). De kans dat zij hun defecte gen doorgeven is 50%. De kans dat hun kind beide defecte versies heeft wordt daardoor 25% (=50×50/100)

Als de ouders van een kind verwant zijn, is de kans groter allebei over een defecte versie van hetzelfde gen beschikken. Ouders geven maar één van hun twee genversies door aan hun nageslacht. De kans is daarmee 25% dat allebei de ouders dezelfde defecte genversie doorgeven aan hun kind. Hun kind heeft nu twee defecte genversies, en geen ‘back-up’, waardoor het kind ziek kan worden. Overigens is het niet zo dat bij twee verschillende genversies altijd één van de twee een ziekte veroorzaakt. Er bestaan bijvoorbeeld ook 2 genversies voor oogkleur, namelijk blauw en bruin.

Maar waarom riskeren vrouwtjes de kans op inteelt? Er moet meer aan de hand zijn met deze vleermuizen. “Het voortplantingsgedrag van de vrouwtjes leidt niet alleen tot verwarrende familiestambomen,” zegt vleermuisonderzoeker Rossiter, “maar ook tot een toegenomen verwantschap tussen de dieren in de kolonie. Doordat ze nauwer aan elkaar verwant zijn kan dit de samenwerking tussen dieren bevorderen.”

Nepotisme

Samenwerking tussen dieren treedt vooral op als zij familie zijn. Dat komt doordat ieder dier als doel heeft zoveel mogelijk van zijn genen door te geven aan de volgende generatie. De meeste genen hebben ze gemeen met familieleden. Wanneer je diegene helpt die dezelfde genen heeft, zorg je ervoor dat jouw genen via je familieleden in de volgende generatie terechtkomen.

Zo werkt dat ook bij de grote hoefijzerneus. Doordat de vrouwtjes in een kraamkamer allemaal aan elkaar verwant zijn en doordat hun nakomelingen grote verwantschap vertonen worden de hulpvaardigheid en de sociale samenhang tussen de vrouwtjes versterkt.

Incest Ondanks dat grootmoeder, moeder en kind zich met hetzelfde mannetje voortplanten ontdekten de biologen dat echt incest ook bij de grote hoefijzerneus zelden voorkwam. Van de 348 nakomelingen waren er maar 16 het gevolg van incest. Eén was het resultaat van een vader-dochter relatie, de andere waren het gevolg van paringen tussen halfbroers-halfzussen en grootvader-kleinkind.

Evolutie

Doordat de hulpvaardigheid en de sociale samenhang tussen de vrouwtjes beter is, hebben nakomelingen van grote hoefijzerneuzen een grotere kans om te overleven dan zonder de familie-hulp. Het risico dat inteelt optreedt blijkt hierbij minder belangrijk te zijn dan het voordeel van socialiteit. Vandaar dat deze vleermuizensoort vrolijk inteelt, een seksuele gewoonte die mensen zoveel mogelijk vermijden.

Als grote hoefijzerneuzen konden praten zouden ze ons misschien vertellen dat wij mensen hartstikke asociaal zijn. Ze zouden ons vragen waarom vrouwen hun partner niet met familieleden delen. Waarom ook niet?

Bronnen:

Lincoln Journal Star, 22 september 2005, Female bats are faithful to their mates, page 1. Rossiter S.J., Ransome R., Faulkes C.G., Le Comber S.C., Jones G, 2005, Mate fidelity and intra-lineage polygyny in greater horseshoe bats, Nature, 437: 408-411. Noorderlicht, All in the family, vleermuis doet het met schoonzus, september 2005, Fotobron: Natuurfotografie.be

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Utrecht (UU).
© Universiteit Utrecht (UU), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 november 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.