Je leest:

Schudden aan de menselijke stamboom

Schudden aan de menselijke stamboom

Auteur: | 11 juli 2002

Franse onderzoekers publiceerden in het tijdschrift Nature de resultaten van een studie naar een schedel, tanden en kaakdelen die waarschijnlijk afkomstig zijn van een nieuwe soort prehistorische aapmens. Het dier zou tussen zes en zeven miljoen jaar geleden hebben geleefd.

De paleoantropologen ontdekten de resten van de ontwikkelde primaat vorig jaar in Tsjaad, een woestijnland in Centraal Afrika. Ze gaven het de bijnaam Toumaï, wat lokaal ‘hoop op leven’ betekent. De wetenschappelijke soortnaam is ‘Sahelanthropus tchadensis’, oftewel ‘Sahelmens uit Tsjaad’.

Tien jaar moest hij graven voordat Michel Brunet de zes of zeven miljoen jaar oude schedel vond. De opgravingleider van het Franse team van de Universiteit van Poitiers is er emotioneel van: ‘Volgens mij heb ik de oudste voorouder van de mens te pakken,’ vertelt hij. ‘Uit de tijd dat de mens en de chimpansee ieder hun eigen weg gingen.’

Toumaï vertoont de trekken van een chimpansee, maar heeft het gezicht en het gebit en de hoektanden die vooral van de primitieve mens bekend zijn. Volgens de Franse onderzoeker kan dat betekenen dat Toumaï een directe voorouder van de mens vertegenwoordigt. En dat zou betekenen dat andere Afrikaanse ‘aapmensen’ van tussen de vijf en twee miljoen jaar geleden buiten die afstamming vallen.

Opmerkelijk is de vindplaats van Toumaï, van alles en iedereen verlaten in de Afrikaanse woestijn. Ook dat zet de gevestigde theorieën verder onder spanning.

Toumaï

Daniel Lieberman van de Harvard Universiteit verwacht dat de vondst het effect zal hebben van een ‘kleine atoombom’ op de paleoantropologie, de studie naar de prehistorische voorouders van de mens. ‘Toen ik de schedel voor het eerste zag dacht ik met een chimpansee te maken te hebben,’ zegt Lieberman in Nature, ‘toen ik beter keek viel ik alsnog van m’n stoel.’ Ook Nature-redacteur Henry Gee is onder de indruk. Volgens hem is de ontdekking vergelijkbaar met de vondst van de eerste aapmens, 77 jaar geleden.

Michel Brunet: ‘Volgens mij heb ik de oudste voorouder van de mens te pakken,’

Vetes

Met de vondst van Brunet wordt de stamboom van de homoniden (mensachtigen) er niet eenvoudiger op. En er was al zoveel discussie over onze biologisceh wortels. De paleoantropologie is berucht om zijn vetes. De vaak zo bedeesde wetenschappelijke wereld wordt in dit subvakgebied van de biologie met enige regelmaat opgeschrikt door moddergooierij, valse vondsten en beschuldigingen.

De grootste splijtzwam is de discussie tussen de out-of-africa-aanhangers – die aannemen dat de mens uit Afrika stamt en vandaar de wereld veroverde – en de groepen die geloven in een parallelle ontwikkeling. Homo sapiens sapeins is volgens hen gelijk opgaand geëvolueerd op meer plekken in de wereld.

De belangen zijn groot. Sommige landen zoeken in de historische en prehistorische vondsten een legitimatie voor hun bestaansrecht. Verder zijn er onderzoeksgroepen die voor hun financiën afhankelijk zijn van vooruitgang in het wetenschappelijke werk. Ook zij doen met enige regelmaat ‘revolutionaire’ vondsten.

Dat onderzoekers in de drang om te scoren wel eens doorschieten, toont de beruchte Piltdown affaire. In 1912 beweerde Charles Dawson de resten te hebben gevonden van een aapmens, nota bene in een Brits dorpje, Piltdown. Het duurde tot 1953 voordat werd ontdekt dat hij de botten zelf in elkaar had geknutseld.

Tanden en kaakdelen van Toumaï

Ook over de vondst van Toumaï zullen de wetenschappers die zich met de prehistorie bezighouden niet gauw uitgepraat raken. Want als de Franse onderzoekers gelijk hebben, is het hommeles. Australopithecus, die jonger en meer op een aap lijkt, heeft dan niets meer te zoeken in de menselijke familie, aldus de Amerikaanse antropoloog Bernard Wood in Nature.

Dat betekent dat de sleutelsoort in de stamboom van de mensheid wegvalt. Maar het kan natuurlijk ook zo zijn dat juist Toumaï niks te zoeken heeft in de menselijke stamboom. ‘Een mensachtige van deze ouderdom zou slechts de eerste beginselen van een mens moeten vertonen,’ aldus Wood.

De vraag voor de toekomst zal dan ook zijn: hoort Toumaï bij de mensen, bij de chimpansees, of hoort hij helemaal nergens bij? Was het een dier dat zijn eigen oorsprong had en zijn eigen weg ging? Zoals een paar miljoen jaar geleden er vast wel meer rondliepen.

Dit artikel is een publicatie van Marco van Kerkhoven.
© Marco van Kerkhoven, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 juli 2002

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.