Je leest:

Schrikvogel vocht als Mohammed Ali

Schrikvogel vocht als Mohammed Ali

Auteur: | 6 september 2010

Een reus onder de oervogels is de Zuid-Amerikaanse Adalgalornis steulleti met een hoogte van 1,40 m. De vogel vond zijn prooi op het land. Hij viel aan door zijn snavel als een bijl op zijn prooi neer te laten komen.

De fossiele schedel van Adalgalornis steulleti, vergeleken met de schedel van de steenarend (Aquila chrysaetos).
NSF

De schrikvogels (Phorusrhacidae), die tussen 60 en 2 miljoen jaar geleden leefden in Zuid-Amerika en die koppen zo groot als een paardenhoofd hadden (zie NGV Geonieuws 746), werden door diverse geslachten (met in totaal 18 bekende soorten) vertegenwoordigd. Ze konden volgens de huidige inzichten niet vliegen, maar waren angstaanjagende rovers op de grond. Eén van de soorten was Adalgalornis steulleti, die een vechtstijl lijkt te hebben gehanteerd die in veel opzichten doet denken aan die van de vroegere zwaargewicht wereldkampioen boksen, Mohammed Ali (Cassius Clay).

Krachtig

Met zijn enorme omvang (ca. 1,4 m hoog en 40 kg zwaar) stak Andalgalornis ver boven de meeste van zijn prooidieren uit. Daardoor kon hij ze met zijn zeer grote, havikachtige snavel van ca. 37 cm lengte van boven aanvallen. Dankzij zijn enorme, zeer stevige schedel kon hij daarbij grote kracht uitoefenen. Hij viel aan door zijn snavel als een bijl op zijn prooi te laten neerkomen, aanvallend zodra hij daartoe de kans zag, en zich dan weer even terugtrekkend om een nieuw moment af te wachten waarop hij kon toeslaan.

Andalgalornis bij een aanval op zijn prooi.
NSF, Marcos Cenizo

Leefwijze

De schrikvogels hebben geen nauwe verwanten meer onder de nu levende vogelsoorten. Daardoor is hun leefwijze tot nu toe vrijwel onbekend gebleven. Door de fossiele schedel van een exemplaar van Andalgalornis steulleti te scannen (om zo de inwendige opbouw te bepalen) en de gegevens daarvan te evalueren met moderne ingenieurstechnieken, konden onderzoekers nu de vorm, functie en jachtmethode van deze vogel ontrafelen. Het was de meest uitgebreide biomechanische analyse van een schrikvogel die ooit is uitgevoerd. Deze studie was in de eerste plaats opgezet om de rol te bepalen die de schrikvogels in het ecosysteem van destijds speelden. In het geval van Andalgalornis steulleti is dat ongeveer 6 miljoen jaar geleden.

Computerreconstructie van de schedel in linker zijaanzicht.
NSF

Uit de scans bleek dat deze schrikvogel, afwijkend van alle moderne vogels, een extreem onbuigzame schedel had. Normaal zijn vogelschedels behoorlijk flexibel, met veel bewegingsvrijheid tussen de afzonderlijke schedelbeenderen. Dit resulteert in een relatief lichte constructie, die het vliegen bevordert. De mobiele elementen bleken bij Andalgalornis echter rigide zones te vormen. En merkwaardig genoeg was de ontzagwekkende snavel juist gedeeltelijk hol.

Computermodel

Op basis van de scans kon een gedetailleerd 3-D computermodel van de schedel worden gemaakt. Dat vergeleken de onderzoekers met soortgelijke modellen van de arend en een seriema (een kraanvogelachtige en de nauwste – hoewel zeer verre – levende verwant van de schrikvogels). Op basis hiervan werd met een zogeheten eindige-elementenanalyse de biomechanica vergeleken van een neerwaarts gerichte beet, het terugtrekken van de nek en het schudden van de kop. Deze handelingen vertegenwoordigen respectievelijk een poging de prooi dood te bijten, het aan stukken te scheuren en het heen en weer schudden van een nog spartelende prooi. Met deze analyse kon worden vastgesteld waar en wanneer grote krachten op delen van de schedel en snavel werden uitgeoefend.

Computerreconstructie van de schedel in vooraanzicht.
NSF

De schedel bleek, hoewel verticaal zeer sterk, van zijkant tot zijkant veel minder sterk. Daardoor liep de vogel gevaar zijn snavel te breken als hij te heftig met een spartelende prooi vocht. Hij moet daarom steeds, net als Mohammed Ali, korte aanvallen hebben geplaatst om zijn prooi op die manier te verwonden en te verzwakken. Als de prooi eenmaal gedood was, kon Andalgalornis zijn stevige nek krachtig recht achterover trekken terwijl hij de prooi met zijn snavel vasthield. Zo werd de prooi in stukken gereten.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NGV Geonieuws.
© NGV Geonieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 september 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.