Je leest:

Schotse chirurg eerder dan Pasteur

Schotse chirurg eerder dan Pasteur

Auteur: | 6 oktober 2003

De Britse microbioloog Milton Wainwright wil de Schotse chirurg John Goodsir aan de vergetelheid ontrukken omdat deze al veel eerder dan (onder andere) Louis Pasteur een bacteriële infectie wist te behandelen.

Hij zal met Einstein een van de bekendste wetenschappers zijn: Louis Pasteur. Al was het maar vanwege het woord pasteuriseren – het door verhitting bacterievrij maken. Pasteur is een van de pioniers van de microbiologie en wordt algemeen erkend als een van de eerste wetenschappers die (in de tweede helft van de negentiende eeuw) aantoonden dat bacteriën ziekteverwekkers kunnen zijn.

Louis Pasteur

De Britse wetenschapper Milton Wainwright denkt echter dat dit teveel eer is. In een studie die onlangs werd gepubliceerd in het tijdschrift Advances in Applied Microbiology maakt hij aannemelijk dat Griekse en Italiaanse wetenschappers al voor het begin van onze jaartelling de link legden tussen bacteriën en ziekte. Hij stelt zelfs dat Pasteur niet de eerste was die een bacteriële infectie als zodanig herkende en wist te behandelen. Die eer komt volgens hem de Schotse chirurg John Goodsir toe.

Volgens Wainwright dacht lang niet iedereen in de tijd voor Pasteur dat ziekten het gevolg waren van het inademen van ‘miasma’, de misselijkmakende lucht die opsteeg uit moerassen en rottende etenswaren. Al voor de geboorte van Christus is er sprake van geneesheren die melding maken van kleine diertjes die ‘via de neusgaten naar binnen gaan en kwalen veroorzaken’. Rond 1500 zien publicaties het licht waaruit duidelijk wordt dat sommige doktoren er van uit gaan dat ziekten worden veroorzaakt door deeltjes in plaats van door gassen of dampen.

In de achttiende eeuw was de opvatting dat microscopische diertjes (microben) ziekten zouden veroorzaken al zo algemeen dat deze onderwerp was van een aantal toneelstukken. In ‘The Devil on Two Sticks’ geeft auteur Samuel Foote zijn publiek een vrij nauwkeurige beschrijving van de manier waarop ziektekiemen tot ziekten leiden. Zelfs stelt Foote dat het bloed van een geïnfecteerd iemand ‘visachtige entiteiten’ bevat die heen en weer zwemmen en krioelen; daarmee een aardige beschrijving van bacteriën gevend.

‘visachtige entiteiten’ die heen en weer zwemmen en krioelen… Illustratie: BBC

De Schotse chirurg John Goodsir liet volgens Wainwright al in 1842 zien dat bepaalde maagstoornissen die gepaard gaan met braken veroorzaakt werden door bacteriën. Hij zette ook de volgende stap door te ontdekken dat de bacteriën, en daarmee de ziekte, geëlimineerd konden worden door gebruik te maken van selectief vergif. Goodsir, zo stel Wainwright, ‘verdient erkenning als de eerste persoon die een bacteriële infectie met succes herkende en behandelde.’

Wainwright is overigens niet uit op bezoedeling van Pasteurs naam. ‘Pasteur was een groot wetenschapper, maar de veronderstelling dat hij de eerste was die vaststelde dat bacteriën ziekte veroorzaken is een misvatting die onrecht doet aan het werk van eerdere medisch onderzoekers.’ Het doet Wainwright goed de Schot John Goodsir ‘de plaats in de medische geschiedenis te geven die hem toekomt.’

Wainwright heeft overigens al eerder vergelijkbare stellingen ingenomen. Zo concludeert hij in zijn boek ‘Miracle Cure’ dat de ontdekking van streptomycine (een middel tegen onder andere TB) op naam van de onbekende wetenschapper Albert Schatz zou moeten staan. Ook reconstrueerde hij notities van Alexander Fleming omtrent de ontdekking van penicilline.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 oktober 2003
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.