Je leest:

Schoon maar sloom

Schoon maar sloom

Auteur: | 7 april 2009

Mannen met een HIV-infectie kunnen kinderen krijgen door de spermacellen eerst te ontdoen van viraal RNA. De kwaliteit van het sperma daalt door de infectie en behandeling met antivirale middelen licht. Antivirale middelen verminderen de beweeglijkheid van spermacellen. Een derde van de seropositieve mannen heeft daardoor niet genoeg bewegende zaadcellen om een eitje te bevruchten. Dit kan worden opgelost door sperma direct in de eicel in te spuiten. Er wordt nog onderzocht of deze methode bij een HIV-infectie veilig te gebruiken is.

Zo’n twintig jaar geleden was een HIV-infectie nog een doodvonnis. Toen kwamen de aidsremmers en de combinatietherapieën. Aids veranderde van een dodelijke in een chronische ziekte. Sommige zaken kwamen daarmee in een ander licht te staan. ‘Een kinderwens bijvoorbeeld’, zegt gynaecoloog in opleiding Liesbeth van Leeuwen. ‘Ook voor stellen waarvan de man seropositief is, plotseling een optie.’

Maar hoe realiseer je die? Van veilig vrijen word je niet zwanger. Onbeschermde seks leek lange tijd de enige mogelijkheid. Een vorm van Russische roulette waarbij je slechts kon hopen dat wel een bevruchting maar geen besmetting zou plaatsvinden. Een aantal jaren geleden bood het AMC, als enige ziekenhuis in Nederland, een veilig alternatief: spermawassen. Daarbij wordt het zaad van seropositieve mannen intensief ‘gewassen’ en daarna getest op aanwezigheid van viraal RNA. Vervolgens kan men schone spermacellen direct inbrengen in de baarmoeder van de vrouw (IUI, intra-uteriene inseminatie), of gebruiken voor IVF (in –vitrofertilisatie).

Lange tijd was een kinderwens voor seropositieve mannen een vorm van Russische roulette. Onbeschermde seks was de enige mogelijkheid waarbij je slechts kon hopen dat er wel een bevruchting, maar geen besmetting zou plaatsvinden.

Voorwaarde, vertelt Van Leeuwen, ‘is dat de man over ruim voldoende zaadcellen beschikt. Bij het wassen en testen gaan er namelijk nogal wat verloren.’ Of ook de HIV-besmetting zelf of de behandeling daarvan met HAART (highly active antiretroviral therapy) effect heeft op het sperma, was niet bekend. Die vraag staat centraal in het proefschrift waarop Van Leeuwen deze maand hoopt te promoveren. Het voortschrijden van de infectie lijkt geen nadelige effecten te hebben op de spermakwaliteit. Een twee jaar durende studie onder 55 mannen met onbehandelde HIV toonde in elk geval geen achteruitgang.

‘Bij voorkeur wil je echter vergelijken – sperma van vóór en ná de infectie’, stelt Van Leeuwen. Dat lukte bij één man – een toevalstreffer. ‘Op basis van oude en nieuwe spermamonsters konden we niet alleen vrij nauwkeurig het moment van besmetting vaststellen, maar ook de invloed van het virus op het zaad.’ De spermakwaliteit daalde licht. ‘Maar uit dit ene geval, benadrukt Van Leeuwen, ’kunnen we beslist nog geen conclusies trekken.’

Heeft behandeling met HAART (highly active antiretroviral therapy) invloed op de kwaliteit van het sperma van seropositieve mannen?

De invloed van HAART op spermakwaliteit onderzocht Van Leeuwen onder 35 patiënten van de HIV-poli van het AMC. Allemaal seropositief, en allemaal in de loop van het onderzoek gestart met de behandeling. ‘De meesten zonder kinderwens. Dat was ook niet hun drijfveer. We hebben het hier gewoon over een gemotiveerde en betrokken groep die zeer onderzoeksminded is.’

HAART bleek de beweeglijkheid van spermacellen te verminderen. Het waarom is niet duidelijk. Heeft dat implicaties voor het spermawassen? Van Leeuwen: ‘We passen de methode nu ruim zes jaar toe. Een derde van de mannen blijkt niet over genoeg bewegende zaadcellen te beschikken om de procedure succesvol te doorlopen. Dat zou mede het gevolg kunnen zijn van HAART.’

De beweeglijkheid van spermacellen verandert bij behandeling met HAART (highly active antiretroviral therapy). Bij twee derde van de mannen blijven er wel genoeg bewegende zaadcellen over om de procedure van spermawassen succesvol te doorlopen.

Nee, de behandeling hoeft niet meteen anders, denkt ze. ‘Maar idealiter zouden we naast IUI en IVF ook ICSI (intracytoplasmatische sperma-injectie) willen aanbieden. Bij die behandeling wordt een zaadcel rechtstreeks ingebracht in een eicel, waardoor je dus veel minder beweeglijke spermacellen nodig hebt.’ In het buitenland al redelijk gebruikelijk in combinatie met spermawassen. ‘Maar wij zijn nu eenmaal roomser dan de paus’, lacht Van Leeuwen. ‘Het laatste wat we willen is via een vruchtbaarheidsbehandeling een virusdeeltje in de eicel injecteren. Met andere woorden: eerst moeten we absoluut zeker weten dat de methode veilig is.’ Een onderzoek daarnaar startte twee jaar geleden, de eerste resultaten worden binnenkort verwacht.

Bezoek de website van het <A href=“http://www.amc.uva.nl/index.cfm?sid=44&overamc=true” onMouseover=“window.status=‘AMC’; return true;”onMouseout=“window.status=”;return false;“target=_new”>AMC

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van AMC Magazine.
© AMC Magazine, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 april 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.