Je leest:

Schattige oude dames?

Schattige oude dames?

Gastcolumn van historicus Peter Rietbergen

Auteur: | 12 juni 2012

Wekelijks verschijnt op Kennislink een gastcolumn. De columnist is steeds een andere onderzoeker, die vanuit zijn of haar vakgebied schrijft over de wetenschap achter een gebeurtenis in de maatschappij of uit ons dagelijks leven. Deze week: historicus Peter Rietbergen over de Britse koningin Elizabeth II.

Professor Peter Rietbergen is hoogleraar Cultuurgeschiedenis na de Middeleeuwen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
Radbout Universiteit Nijmegen

Elke dag ziet Elizabeth II van Engeland het standbeeld van haar betovergrootmoeder, koningin Victoria. Het eerste weekend van juni 2012 weet zij, dat zij haar voormoeder op minstens één punt heeft geëvenaard: het vieren van haar diamanten jubileum als koningin van Groot-Brittannië. Zestig jaar draagt zij de enorme kroon die in 1837 voor Victoria gemaakt is.

Twee vorstinnen en twee regeringsperiodes van uitzonderlijke lengte waarin de wereld veranderde. Toen Victoria als achttienjarige de troon besteeg, bestond de fotografie nog niet.Toen zij in 1897 bejubeld door Londen reed, was het een van de allereerste keren dat niet alleen foto’s maar zelfs bewegende beelden zo’n gebeurtenis vastlegden, en bovendien overal in het nieuwe fenomeen ‘bioscoop’ werden vertoond.

Toen Elizabeth in 1952 in Westminster Abbey gekroond werd, was het de eerste keer dat een televisie-uitzending rechtstreeks en wereldwijd in honderden miljoenen huizen kwam. Maar de idee van de pc was nog niet eens geboren. Haar jubileum, in 2012, zullen de meeste mensen juist op hun computerscherm of zelfs iPhone zien.

Maar er was nog meer veranderd. Victoria zag de opkomst van het Britse imperium. Symbolisch ervoer ze die, toen zij tot ‘keizerin van India’ werd uitgeroepen. Elizabeth zag het imperium juist ten onder gaan. Symbolisch ervoer ze dat in 1997, toen het koninklijk jacht, natuurlijk Brittannia genaamd, waarin zij de Britse wereld was rondgereisd, door de Labourregering uit kostenoverwegingen werd afgedankt: een museumschip is het nu, aan de kade van Edinburgh.

Koningin Victoria tijdens haar 60-jarige jubileum in 1897.
wikicommons

Twee oude dames, die juist in de jaren voorafgaand aan hun jubileum hadden meegemaakt, dat de populariteit van de monarchie niet door God gegeven was.

Victoria had, na de dood van haar geliefde Albert, de emotionele behoeften van haar volk miskend: zij had zich uit het publieke leven teruggetrokken. Het volk morde. Elizabeth had, na de dood van haar schoondochter, diezelfde behoeften miskend: zij wilde Diana niet publiekelijk eren. Het volk morde.

Maar het volk is wispelturig en inderdaad vooral emotioneel en sentimenteel. Wie als monarch wil overleven, moet weten dat hij alleen bestaat om het volk te behagen. Zeker sinds de constitutionele monarchie in de vroege 19e eeuw ontstond, hebben vorsten dat moeten leren, soms tot hun schade en schande.

Oude dames, in het bezit van hun fysieke en geestelijke vermogens, kunnen alsnog besluiten hun plicht te doen om de vertedering deelachtig te worden die de combinatie van ouderdom en vrouw-zijn in het publieke hart oproept. Victoria werd alsnog populair, en zo ook Elizabeth.

Prins Charles en Prins William van Groot-Brittannië.
wikicommons

Populariteit en hoge leeftijd scheppen echter problemen. Victoria’s erfgenaam, Edward, de prins van Wales, was in 1901 met bijna 60 jaar een oude man. Weliswaar bedroefd over de dood van zijn moeder, was hij ook opgelucht: decennialang had hij gewacht, in de coulissen. Nu pas was het zijn beurt.

En al zal ook Charles bedroefd zijn als zijn moeder overlijdt – zij heeft aangegeven aan aftreden niet te denken – hij, nu al 63, zal eveneens opgelucht zijn, als het zijn beurt is. Maar zal het zijn beurt zijn?

De tijden zijn erg veranderd. Het volk wil de glamour van de jeugd. In 1901 fluisterden slechts weinigen, dat het beter zou zijn als Edwards zoon direct zijn grootmoeder zou opvolgen. Nu wordt datzelfde geluid door de meerderheid van het Britse volk gefluisterd, en dus door de populistische kranten uitgeschreeuwd: het is beter als de oude Charles accepteert dat niet hijzelf maar de jonge, glamoureuze William, de kroon van Victoria zal dragen.

NPO Doc: She-Wolves, England’s Early Queens

Ook tijdens de Middeleeuwen en in de periode van de Tudor-dynastie stonden een aantal Britse vrouwen hun mannetje. In de driedelige serie ‘She-Wolves: England’s Early Queens’ laat historica Helen Castor zien hoe zeven Engelse koninginnen uit die periode de mannelijke heerschappij uitdaagden, en hoe daarop gereageerd werd.

Eerdere gastcolumns voor Geschiedenis & Aarcheologie:

Dit artikel is een publicatie van Kennislink (gastcolumnist).
© Kennislink (gastcolumnist), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 juni 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.