Je leest:

SARS-virus verbouwt gastheercel

SARS-virus verbouwt gastheercel

Auteur: | 20 september 2008

Als het SARS-virus cellen infecteert wordt de infrastructuur van de gastheer danig op de schop genomen, zo schrijven LUMC-onderzoekers in PLoS Biology. Hoe en waarom dit gebeurt is de volgende vraag bij het ontrafelen van de geheimen van dit gevaarlijke longvirus.

Vijf jaar geleden was de hele wereld in de ban van SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome). Reizigers uit China verspreidden de mysterieuze ziekte over een flink deel van de wereld. Naarstig werd gezocht naar de oorzaak van de longaandoening die in 10 procent van de gevallen dodelijk verliep. Uiteindelijk bleek de kwaaie pier te behoren tot de Coronavirussen, een virusgroep die tot die tijd bekend stond om haar relatief onschuldige verkoudheidsvirussen.

Foto: LUMC

Uit het vliegtuig gestapt

Onderzoekers van de afdelingen Medische Microbiologie en Moleculaire Celbiologie wilden weten wat het SARS-virus exact uitspookt in zijn gastheercellen. Ze kregen het virus van collega’s in Frankfurt, waar een SARS-patiënt uit het vliegtuig was gestapt. “Dat waren de enige collega’s voor wie we niet een pak papier ter dikte van een telefoonboek hoefden in te vullen om het virus te krijgen”, aldus prof. dr. Eric Snijder (Medische Microbiologie).

In het LUMC biosafety level 3-lab, waarin de luchtdruk lager is dan in de omgeving, zodat er geen virus kan ontsnappen, werden apenniercellen met SARS-virus geïnfecteerd. Vervolgens keek promovendus Kèvin Knoops (Moleculaire Celbiologie) met een elektronenmicroscoop wat het virus had aangericht in de gastheercel. Hij zag een keten van grote ‘bollen’ of blaasjes die zich afsnoeren van het endoplasmatisch reticulum (ER) en uiteindelijk los in het er terechtkomen. Het ER is een netwerk van buisjes en blaasjes, dat van de rest van de cel is gescheiden door membraan. Aan het ER hangen onder andere de eiwitfabriekjes (ribosomen) van de cel. Het ER is ook belangrijk voor het vervoer van eiwitten en de regulering van veel andere celprocessen.

Snel bevriezen

Eerder was al wel gespeculeerd over deze veranderingen van het ER, maar ze waren nog nooit zo duidelijk in beeld gebracht. Knoops’ truc was de cellen heel snel te bevriezen bij -198 graden, waardoor de structuur optimaal behouden blijft. Knoops: “Door deze fast freezing krijgen ijskristallen niet de tijd om zich te vormen.” Ook de ‘elektronentomografie’-methode (elektronenmicroscopie in drie dimensies) van de groep van prof. dr. Bram Koster (Moleculaire Celbiologie) bewees zijn waarde. Hiermee kon Knoops een groter deel van de celinhoud bestuderen. Hij zag nu duidelijk dat de blaasjes een zeer ongebruikelijk netwerk vormen – en niet los liggen, zoals eerder gedacht werd.

Waarom het SARS-virus de structuur van zijn gastheercel zo ingrijpend verandert is nog niet duidelijk. “Vermoedelijk is dit een cruciale stap voor het virus. Het zou deze compartimenten kunnen gebruiken om zijn erfelijk materiaal, RNA in dit geval, te vermenigvuldigen”, vertelt Snijder. Knoops: “Maar het zouden ook een soort kliko’s kunnen zijn, afvalcontainers voor RNA dat niet meer nodig is. Door dit in blaasjes af te schermen zou het virus ontdekking door de cel kunnen uitstellen of voorkomen.”

Wapenwedloop

Bij andere virussen zijn al eerder andersoortige verbouwingen van de gastheercel waargenomen. Ze vinden waarschijnlijk allemaal plaats in het kader van de wapenwedloop tussen virus en gastheer. Snijder: “Geïnfecteerde cellen gaan onder andere interferon maken, waarmee ze omliggende cellen waarschuwen. Maar daar hebben sommige virussen weer iets op gevonden. Die remmen de interferonrespons of proberen zich simpelweg zo snel te vermenigvuldigen dat ze al klaar zijn vóór de gastheercel in actie kan komen. Het gaat er uiteindelijk om wie de slimste is.”

Een net verkregen TOP-subsidie van NWO gaat nu gebruikt worden om de geheimen van het SARS-virus verder te ontsluieren. “Als we precies weten hoe het virus zich gedraagt, gaan we kijken hoe we kunnen voorkomen dat het zich vermeerdert en verspreidt. Dat is nog steeds relevant, ook al zijn er op dit moment geen uitbraken van SARS”, aldus Snijder. “Het virus zou weer op kunnen duiken, of een virus dat er sterk op lijkt. Sinds 2003 zijn er verschillende nieuwe Coronavirussen gevonden bij mensen, en ook bij dieren vanwaar het virus mogelijk naar de mens zou kunnen overspringen.”

Vleermuizen

Het SARS-virus is destijds waarschijnlijk ook van dier op mens overgegaan. “Aanvankelijk wees de beschuldigende vinger naar civetkatten, op katten lijkende roofdieren die in China veel worden gegeten. De meest gangbare theorie is nu echter dat civetkatten slechts als intermediaire gastheer fungeerden. Vleermuizen zijn waarschijnlijk de werkelijke bron van het virus geweest.”

Dit artikel is een publicatie van Cicero (LUMC).
© Cicero (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 september 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.