Salafisme

Het salafisme is een strenge islamitische leer die de totale onderwerping van het gehele leven aan God voorschrijft. Historicus Meijer onderscheidt drie varianten van het salafisme: het puristisch, politiek en jihadistisch salafisme. Deze laatste stroming gelooft in een strijd op leven en dood met de westerse wereld.

door

Jihad betekent zich inzetten voor God, en heeft zowel een gewelddadige als een mentale betekenis. Bij de mentale inspanning gaat het vooral om zelfdiscipline en de inspanning om een beter moslim te zijn. De gewelddadige jihad richt zich meer op een fysieke inspanning. In eerste instantie is het gebruik van geweld vooral bedoeld om de islam te verdedigen tegen invallers van buitenaf. Maar het moderne idee van de jihad is in de loop van de tijd uitgedijd: het betekent nu ook het gebruiken van geweld om de islam te verspreiden in de gehele wereld. Moslims die dit nastreven worden wel jihadisten genoemd. Ze worden ook wel salafistische jihadisten genoemd, omdat geweld vooral voorkomt bij de islamitische stroming van het salafisme.

Illustratie uit Irak met in het midden een weegschaal, links het wereldlijke plezier van de muziek en rechts de Koran en de witte roos (symbool van puurheid en martelaarschap). Bron: www.ctc.usma.edu

Puristisch salafisme

Het salafisme is een strenge islamitische leer die de totale onderwerping van het gehele leven aan God voorschrijft. Van de drie stromingen binnen het salafisme, is de puristische stroming helemaal niet gewelddadig. Deze stroming verwerpt politieke betrokkenheid. Zij gaat ervan uit dat je alleen een echte moslim bent als je je leven volledig inricht zoals God dat wil. Je mag geen concessies doen aan de moderne tijd. Je mag dus ook niet deelnemen aan politiek, omdat dat al meteen inhoudt dat je concessies moet doen aan de principes van de salafistische opvatting over de islam.

Politiek salafisme

Het politiek salafisme vindt dat je wel deel mag nemen aan de politiek, maar alleen op voorwaarde dat je je richt op het opbouwen van een ideale islamitische maatschappij. Wanneer je hiervan afwijkt, treed je in overtreding. Volgens deze stroming is geweld toegestaan als het islamitisch gebied wordt aangevallen: de zogenaamde verdedigende jihad. Ze keurt het voeren van oorlog voor het verspreiden van de islam af: die verspreiding mag alleen door middel van vreedzame missie (da’wa) verricht worden. In die zin wijkt het politiek salafisme ook niet zoveel af van gematigde stromingen als de Moslim Broederschap, die het voeren van de jihad bepleit in bijvoorbeeld Irak, waar de Amerikanen door soennitische moslims gezien worden als indringers en bezetters.

Fawaz Jneid is de imam van de salafistische As-Soennah moskee in Den Haag. Hij is een politiek salafist: imam Fawaz richt zich op het opbouwen van een ideale islamitische maatschappij, maar keert zich tegen terreuraanslagen.

Jihadistisch salafisme

De jihadistische stroming stelt het voeren van de jihad voorop. Voor deze stroming van het salafisme is de jihad, na de geloofsbelijdenis (“Er is geen God dan God en Muhammad is zijn profeet”), het belangrijkste kenmerk van de islam. Naast de geloofsbelijdenis die eigenlijk wil zeggen dat er maar één God bestaat, (het monotheïstische principe van Tawhied goddelijke eenheid in de islam), gaan de jihadisten ervan uit dat je alleen moslim kunt zijn als je deelneemt aan de jihad en je bereid bent je leven op te offeren voor dat doel. Volledige onderwerping aan de islam betekent in hun ogen het deelnemen aan de jihad. Zij vinden dat de crisis waar de islamitische wereld zich in bevindt zo groot is dat je jezelf alleen maar moslim kunt noemen als je bereid bent de uiterste opoffering te doen: je leven.

Jihadistische salafisten zoals Mohammed B. vinden dat de crisis waar de islamitische wereld zich in bevindt zo groot is dat je jezelf alleen maar moslim kunt noemen als je bereid bent je leven voor de islam te geven.

Strijd tegen de westerse wereld

Je kunt je voorstellen dat dit gewelddadige principe van het jihadistisch salafisme ernstige gevolgen heeft. De jihadisten geloven in een strijd op leven en dood met de westerse wereld die in hun ogen alleen gericht is op de vernietiging van de islam. Dit doel probeert het Westen volgens jihadisten op allerlei manieren te bereiken.

Op cultureel gebied, zo menen de jihadisten, probeert het Westen de jeugd van het rechte pad af te brengen door ze te verleiden met moderne muziek, seks en pornografie. Bovendien probeert het Westen de jeugd te overtuigen om zich westers te kleden in plaats van traditioneel. Salafisten dragen traditionele kleding: de mannen dragen een baard en een lang gewaad, of broek met “hoogwater” pijpen die tot de enkels gaan; de vrouwen gaan geheel gesluierd.

Ook in economisch opzicht domineert het Westen de wereld, volgens de jihadisten. Het legt de islamitische wereld een economisch systeem op dat strijdig is met de islam. De internationale verdragen waar de islamitische wereld aan onderworpen wordt, bijvoorbeeld, zijn strijdig met de islam omdat ze gemaakt zijn met ongelovige regimes. Daarnaast legt het Westen de wereld een economisch systeem op dat gebruik maakt van rente, terwijl de islam een renteverbod kent. Maar met name in politiek opzicht vinden de jihadisten dat moslims zich te weer moeten stellen tegen het Westen en zijn dominantie over de islamitische wereld. Vooral de Verenigde Staten, de enige wereldmacht na de val van de Soviet Unie, worden gezien als de grootste boosdoener. Zij houden repressieve regimes in het zadel (denk aan Saoedi-Arabië, Egypte, Jordanië), zij ondersteunen Israël tegen de Palestijnen (medemoslims) en zij blokkeren de islamitische beweging. De jihad is dan ook vooral tegen de Verenigde Staten gericht.

Cartoon: Amjad Rasmi, Arab News, 2/11/07

Het salafisme en Nederland

Wat voor consequenties heeft het salafisme voor Europa en Nederland? Hierover is men het nog niet eens. Wat wel buiten kijf staat, is dat het salafisme, één van de snelst groeiende religieuze stromingen ter wereld, de integratie van moslims in Nederland niet bepaald bevordert. Immers, als je je volledig richt op een godsdienst en je hele leven daarnaar inricht – kleding, eten, partnerkeuze, seks, gebed, etc.- plaats je jezelf buiten de maatschappij. Bovendien pikt de Nederlandse maatschappij het niet als salafisten niet-moslims uitschelden voor ongelovigen (kafir enkelvoud, kuffar meervoud). Volgens de jihadisten is het zelfs geoorloofd Nederlanders te doden als ze de profeet Muhammad beledigen of de verspreiding van het geloof in de weg staan.

Over het gevaar van het salafisme lopen de meningen zeer uiteen. Sommigen zien het salafisme als een groot gevaar voor Nederland. Afscheiding en sektarisch gedrag kan volgens hen leiden tot geweld als het beoefend wordt door jonge moslims die gefrustreerd zijn, zich gediscrimineerd voelen en op deze manier hun eigen ondergeschikte positie in Nederland willen compenseren. Die jonge moslims gaan makkelijk over tot geweld, zeker als ze daartoe worden aangezet door suggestieve internetbeelden van bomaanslagen en ‘martelaren’ in het Midden-Oosten of de bomaanslag tegen de Verenigde Staten op 11 september 2001.

De zwarte vlag met de geloofsbelijdenis (“Er is geen God dan God en Muhammad is zijn profeet”) is een symbool van jihadistische bewegingen en verwijst naar de vlag waarmee de profeet Mohammad zelf in de zevende eeuw de strijd inging. Bron: www.ctc.usma.edu

Anderen denken dat het allemaal wel mee zal vallen: de Nederlandse maatschappij is volgens hen zo flexibel en veerkrachtig dat ze in staat is salafistische moslimjongeren op te nemen. Uiteindelijk zullen ze een baan vinden, trouwen, bijdraaien en een vorm van islam aanhangen die aanpassing aan Nederland niet in de weg staat- zoals geldt voor bijna alle andere moslims in Nederland. Zij wijzen daarbij naar de jaren zestig en zeventig toen linkse studenten eveneens in opstand kwamen tegen de gevestigde orde, maar later opgenomen werden in de maatschappij. Het grote verschil met deze voorgaande periode is dat de huidige moslimjongeren veelal economisch achtergesteld zijn, terwijl de studenten van toen vooral uit de middenklasse kwamen. Bij de moslimjongeren spelen daardoor veel meer hardnekkige sociale en economische problemen. Om het religieuze probleem van radicalisering op te lossen, zullen deze sociale en economische problemen eerst opgelost moeten worden.

Dr. Roel Meijer is verbonden aan het International Institute for the Study of Islam in the Modern World (ISIM) en de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij doet onderzoek naar het salafisme en naar de discussies rond het gebruik van geweld binnen islamistische bewegingen.