Je leest:

Rocken op zijn Chinees

Rocken op zijn Chinees

Auteur: | 18 mei 2011

Waar luisteren Chinezen vandaag de dag naar? En wat vertelt deze muzieksmaak over de Chinese identiteit? De Leidse sinoloog Jeroen Groenewegen deed er promotieonderzoek naar. Over ideale vrouwen, schuine moppen en avant-gardistische improvisatierock.

Muziek verschaft identiteit. Fans van Jan Smit houden van Holland en haring; fans van rapformatie DuvelDuvel prefereren grootstedelijke hipheid en een broodje döner kebab. Toen Bob Dylan zong dat ‘the times they are a-changing’, vertolkte hij het gevoel van een hele generatie westerse jongeren met bloemen in het haar en revolutie in het hoofd. En toen Waka Waka – Shakira’s ode aan Afrika – afgelopen WK-zomer de hitlijsten bestormde, wisten Zuid-Afrikanen dat zij zich heel even in het epicentrum van de wereld bevonden.

Met behulp van muziek geven we vorm aan onszelf en onze individuele identiteit, maar voelen we ons tegelijkertijd ook onderdeel van een gemeenschap, een subcultuur, een klasse of een land. Hoe gaat dit precies in zijn werk in China? Wat vertelt de hedendaagse muziekscene in China over de identiteit van haar bewoners? Jeroen Groenewegen ging in Beijingse clubs en op Hongkongse muziekfora op zoek naar het antwoord.

Chinese identiteit

Het mag misschien een beetje obscuur heten: onderzoek naar de performance van identiteiten in Chinese populaire muziek (performance is een van die onvertaalbare vaktermen uit de cultural studies hoek die niet alleen verwijst naar wat artiesten op een podium doen, maar ook naar hoe we ons allemaal in ons dagelijkse leven gedragen).

Jeroen Groenewegen promoveert op de identiteit van Chinese popmuziek.
Jeroen Groenewegen voor NEMO Kennislink

Voor Jeroen Groenewegen moet de keuze voor dit onderwerp echter niet meer dan logisch zijn geweest. Groenewegen combineerde namelijk zijn studie sinologie (Chinese taal en cultuur) met een carrière als drummer in een rockband. Na een tweejarig verblijf in Beijing studeerde hij af met een scriptie over de politieke betekenis van de Chinese rockband Tong (舌頭).

Volgende maand heeft hij een zenuwslopend optreden: niet met band en versterkers, maar in jacquet en met twee paranimfen aan zijn zijde. Op 15 juni verdedigt hij zijn proefschrift aan de Universiteit Leiden. Aan de hand van vijf thema’s (plaats, genre, seks en gender, theatraliteit en creativiteit) verkent hij de muziek van drie totaal verschillende populaire Chinese artiesten en de manieren waarop – zoals Groenewegen het zelf formuleert – “individuele identiteit ontstaat in netwerken van mensen, instrumenten, geluiden, beelden en teksten.” Voor Kennislink gaat Jeroen Groenewegen in op drie fragmenten die iets onthullen over de (muzikale) identiteit van China.

Faye Wong: de ideale vrouw

Groenewegen: " Faye Wong was de eerste Chinese popster die cool, mysterieus en eigenwijs was. Daarvoor waren alle Chinese popsterren – en met name de vrouwen – vooral mooi, sympathiek en volgzaam. Wongs imago paste dan ook heel goed bij dat van Pepsi Cola, die dit nummer ‘Geniaal’ gebruikte voor hun reclame. ‘Elk moment bestaat er … een andere genialiteit’, zingt ze.

De clip is vergelijkbaar met Pepsi-reclames van Michael Jackson en Madonna uit de jaren 80, waarin de popster ook een jonge versie van zichzelf tegenkomt. Maar Wong is niet net als Jackson en Madonna een toonbeeld van controle over het eigen lichaam. Ze danst vrij en ongedwongen, en het lijkt zelfs alsof ze nooit opgegroeid is. De vogel die het meisje halverwege de clip loslaat, gaat dan ook over in het beeld van een rondfladderende of -zwemmende Wong. Kortom, Wong is cool en eigenwijs, maar ook spontaan en een beetje wereldvreemd. Dat voorbeeld was nieuw en is nog steeds een inspiratie voor veel Chinese vrouwen."

Second Hand Rose: schuine moppen en kritiek

Groenewegen: "De zanger van Second Hand Rose vertelt tussen de nummers graag schuine moppen. Dat is een invloed van een Noord-Chinese vorm van cabaret die ‘Twee-omstebeurt’ heet. In ‘Twee-omstebeurt’ voeren een man en een vrouw samen stukjes op, waarbij de man de clown uithangt en allerlei ondeugdelijke voorstellen doet aan de vrouw, die soms doet alsof ze niet snapt wat hij bedoelt en soms heel boos wordt en zegt dat ze samen de overgeleverde liedjes en theaterstukken goed uit moeten voeren.

De zanger van Second Hand Rose combineert deze twee rollen door als een vrouw verkleed te gaan, en zich te gedragen als clown. Met dit nummer, ‘Handigheidje’, brak Second Hand Rose door. Het begint met de gevleugelde uitspraak: “Broer, dat je rockmuziek maakt, wat heeft dat nou voor zin?” Doordat het in een boers, Noord-Chinees accent gezongen wordt, is het nog grappiger. Het steekt de draak met rockmusici die zichzelf te serieus nemen en die zingen over onderdrukking van het volk terwijl ze tegelijkertijd heel ver van dat volk af staan. Rockmuziek is een handigheidje, een vorm van entertainment."

Xiao He: collectieve improvisatie

Groenewegen: “Xiao He is mijn derde grote inspiratiebron. In tegenstelling tot Faye Wong en Second Hand Rose speelt Xiao He live nauwelijks uitgewerkte nummers, maar improviseert hij er altijd op los. Toch komt ook zijn muziek niet voort uit de diepste gekrochten van zijn ziel, maar is het duidelijk collectief. Of, anders gezegd, zijn die gekrochten poreus. Die collectiviteit hoor je aan de veelheid aan lagen die hij live creëert, die langs elkaar heen lijken te schuiven. Het zit ook in de vele referenties in zijn muziek naar het taoïsme, een eeuwenoude Chinese levenswijze die met humor, aardsheid en roes probeert mens en natuur in harmonie te brengen.”

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 18 mei 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.