Je leest:

Risico’s in ruste

Risico’s in ruste

Auteur: | 19 januari 2008
Voor het eerst zijn er bij muizen slapende tumoren aangetroffen: gezwellen die pas gaan groeien als de afweer van de dieren onderdrukt wordt. Dit opent de weg naar geheel nieuwe behandelingen. En wie weet maakt het kanker ooit, voor een deel van de patiënten, tot een chronische ziekte waar mee te leven valt.

Kanker is niet altijd de dodelijke ziekte die alleen klein te krijgen is met paardenmiddelen als chemotherapie en bestraling. Tumoren blijken zich soms jarenlang in een ‘slapende’ toestand te kunnen bevinden, schrijft prof. dr. Kees Melief (Immunohematologie en Bloedtransfusie) in de rubriek News & Views in Nature(6 december). Hij licht hiermee, op verzoek van Nature, het opmerkelijke artikel toe van de Washingtonse Catherine Koebel et al. Zij stelden muizen bloot aan kankerverwekkende, op sigarettenrook gelijkende stoffen. Een deel van de proefdieren kreeg hierdoor kanker en stierf. De overige dieren leken gezond. Totdat de onderzoekers hun afweersysteem remden met immunosuppressiva. Toen ontwikkelden ook deze muizen tumoren.

“Hiermee is de dormant statevan tumoren voor het eerst overtuigend aangetoond”, aldus Melief. Het bestaan van slapende tumoren die pas actief worden door een behandeling die de afweer onderdrukt, werd al langer vermoed. Zo hebben transplantatiepatiënten die immunosuppressiva gebruiken om afstoting van het donororgaan tegen te gaan, een sterk verhoogde kans op kanker. Het kan hierbij gaan om slapende tumoren die zichtbaar worden door de immunosuppressie, maar ook om tumoren die pas ontstaan, bijvoorbeeld door infectie met een kankerverwekkend virus, na de start van de behandeling met afweeronderdrukkers.

Wondermiddel

Nu is het zaak uit te vinden wat slapende tumoren anders maakt. “Voor het eerst kan de genexpressie van tumoren die al zonder immunosuppressie ongeremd groeien vergeleken worden met die van tumoren die uitgroeien als je de afweer onderdrukt”, aldus Melief. Hij hoopt dat daarbij nieuwe signaalstoffen in de cel worden ontdekt die betrokken zijn bij het ontstaan van ongeremd groeiende kankergezwellen. Met gerichte middelen kun je hier dan op ingrijpen. “Je wilt weten welke knoppen je op de groeiende tumoren moet indrukken om te zorgen dat ze terug in hun hok gaan en _dormant_cellen worden”, beschrijft Melief beeldend. Interessant is ook de vraag wat er precies gebeurt in een slapende tumor. Delen de cellen zich dan niet of helpen immuuncellen er evenveel om zeep als er bijkomen? Melief: “Dat is nog niet bekend. In ieder geval speelt interferon-gamma er een belangrijke rol bij.”

Interferon stond eind jaren zeventig even te boek als wondermiddel tegen kanker. “Interferon-gamma remt de bloedvatvorming in tumoren sterk en hiermee de groei van het gezwel. Als systemische therapie (in het gehele lichaam – red.) bleek het behoorlijk toxisch in verhouding tot de werking. Als het lokaal wordt geproduceerd is het een heel nuttige stof.”

Fatalistische houding

Dit onderzoek noopt tot een andere kijk op kanker, vindt Melief. “Het toont aan dat we kanker niet onder alle omstandigheden moeten zien als een losgeslagen projectiel dat maar doordeelt. In sommige gevallen is het wel degelijk beïnvloedbaar door hormonen en immuunsysteem. Men neemt bij kanker ook vaak een fatalistische houding aan: je gaat er aan dood of je geneest ervan. Dit onderzoek geeft aan dat het lichaam jarenlang met tumorcellen in een evenwicht kan leven”, aldus de immunohematoloog. “Het blijft natuurlijk wel een precaire evenwichtssituatie”, waarschuwt hij. “Tumoren hebben de neiging om zich onder zo’n evenwicht vandaan te muteren met steeds een mutatie erbij. Dat noemen we tumorprogressie. Daarom blijft het altijd beter om de tumor helemaal op te ruimen. Maar men moet niet eisen dat de tumor altijd voor 100 procent moet zijn opgeruimd. Het gaat erom dat je kunt blijven leven met een hoge kwaliteit van leven.”

Dit onderzoek stelt ook vraagtekens bij wat nu precies een kankercel is. Volgens Melief loopt er een continuüm van een gezonde cel tot aan een kankercel. Daartussen bevinden zich gestresste cellen en premaligne cellen, oftewel voorlopers van kankercellen. Maar wanneer spreek je van welk stadium? “Het is nu nog een black box. Door de genexpressie te onderzoeken kunnen we daar beter onderscheid in gaan maken.”

Dit artikel is een publicatie van Cicero (LUMC).
© Cicero (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 19 januari 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.