Je leest:

Reuma

Reuma

Auteurs: en | 30 september 2018
iStockphoto

Bijna twee miljoen mensen in Nederland lijden aan een vorm van reuma. Dit treft niet alleen ouderen. Maar liefst 60 procent van de mensen met reuma is jonger dan 65 jaar. Reuma is een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende aandoeningen van het houdings- en bewegingsapparaat.

Bij veel vormen van reuma worden de gewrichten aangetast, maar ook de spieren en pezen kunnen worden beschadigd door de ziekte. Ook kan onherstelbare schade aan hart, longen of darmen ontstaan, wat levensbedreigend kan zijn. Reuma is op te delen in een aantal categorieën:

  • slijtagereuma (artrose)
  • ontstekingsreuma, bijvoorbeeld reumatoïde artritis en jeugdreuma
  • systeem- en bindweefselziekten, bijvoorbeeld sclerodermie
  • wekedelenreuma, zoals fibromyalgie
  • aandoeningen van de botten, zoals de ziekte van Paget

Ontstekingsreuma

Ontstekingsreuma is een verzamelnaam voor reumatische aandoeningen met langdurige of chronische ontsteking van het gewrichtsslijmvlies (synovium). Hierdoor zwelt het slijmvlies op en kan het vocht niet goed weg, wat pijn en stijfheid van het gewricht veroorzaakt. Uiteindelijk kan door de ontsteking het kraakbeen en zelfs het bot beschadigd raken.

Uitgelicht door de redactie

Geesteswetenschappen
Woordjes leren met een robot

Biologie
Darmbacteriën voorkomen griepinfectie in longen

Geneeskunde
Onbeperkt schransen op vakantie, wat doet dat met je?

Van de 420.000 mensen met ontstekingsreuma lijden 210.000 personen aan reumatoïde artritis. Reumatoïde artritis treft vooral de kleine gewrichten van de armen en benen, zoals de gewrichten in de pols, handen en voeten. Karakteristiek voor beginnende reumatoïde artritis is een ontsteking van meerdere gewrichten die zowel links als rechts aanwezig is in dezelfde (symmetrische) gewrichtsgroep.

De oorzaak van reumatoïde artritis is grotendeels onbekend. Wel zijn er een aantal factoren bekend die een rol spelen bij het ontstaan, zoals genetische aanleg. Ter vergelijking: de kans op het ontstaan van reumatoïde artritis is bij familiair voorkomen 3 tot 5 procent en bij niet-familiair voorkomen 0,7 tot 1,5 procent.

Vernietiging eigen weefsel

Reumatoïde artritis is een veel voorkomende auto-immuunziekte waarbij het afweersysteem een onderdeel van het gewricht ziet als schadelijk. Het afweersysteem probeert het gewricht ‘uit te schakelen’, wat leidt tot chronische ontsteking van de gewrichten. Welk onderdeel van het gewricht aangevallen wordt, en of dit bij alle mensen met reumatoïde artritis op dezelfde manier gebeurt, is nog niet precies bekend.

De ontdekking van auto-antistoffen specifiek voor reumatoïde artritis heeft wel licht geworpen op het aangrijpingspunt van het verstoorde afweersysteem. De meeste mensen hebben specifieke auto-antistoffen in hun bloed, zoals ACPA (anti-citrullinated protein antibodies).

Deze auto-antistoffen zijn gericht tegen lichaamseigen eiwitten die een kleine verandering hebben ondergaan waardoor deze eiwitten worden aangevallen door het afweersysteem. De ontdekking van ACPA en de eiwitten waar ze tegen gericht zijn, gaf niet alleen een beter begrip van de ziekte, maar heeft ook geleid tot betere diagnostiek en ziekte-herkenning.

Ontstekingsreuma treedt vooral op in de gewrichten.
Dreamstime

Effectieve therapieën

De vooruitzichten van reumatoïde artritis verbeteren aanzienlijk als men zo vroeg mogelijk wordt behandeld. Hoe eerder men met therapie begint, hoe minder de gewrichten blijvend beschadigen door de ontsteking. De behandeling start vaak met klassieke middelen die de ontsteking remmen: de DMARD’s (disease modifying antirheumatic drugs_), zoals methotrexaat. Als DMARD’s onvoldoende werken kan een biologisch medicijn (_biological) voorgeschreven worden. Omdat biologicals net als DMARD’s het afweer­systeem remmen, kunnen bijwerkingen optreden, zoals een grotere gevoeligheid voor een infectie.

Door onderzoek naar nieuwe therapieën om de auto-immuunreactie onder controle te houden, komen er steeds meer behandelmogelijkheden bij. Onlangs hebben de ‘Jak-remmers’ hun intrede gedaan in de kliniek. Jak-remmers verminderen de signalen die nodig zijn om afweercellen te activeren. Hierdoor wordt het overactieve afweersysteem van mensen met reumatoïde artritis afgeremd en vermindert de ontsteking van gewrichten.

Genezen of voorkomen

Ondanks dat de afgelopen tien jaar enorm veel is bereikt, kan reumatoïde artritis meestal niet worden genezen en moet men vaak levenslang medicatie gebruiken. Wanneer de behandeling wordt gestopt, vlamt de ziekte vaak weer op en gaat de ontsteking en destructie van de gewrichten verder. De volgende uitdaging is daarom om de ziekte te genezen of te voorkomen.

ACPA zijn tot nu toe de meest specifieke en gevoelige auto-antistoffen die gevonden zijn in het bloed bij het merendeel van de mensen met reumatoïde artritis. Nu blijkt dat ACPA jaren voordat er tekenen van de ziekte zijn, al aantoonbaar is in het bloed. Relatief kort voor het ontstaan van ziekte rijpt de auto-antistofreactie uit, waardoor er meer en meer verschillende auto-antistoffen ontstaan.

Uitgelicht door de redactie

Geesteswetenschappen
Woordjes leren met een robot

Biologie
Darmbacteriën voorkomen griepinfectie in longen

Geneeskunde
Onbeperkt schransen op vakantie, wat doet dat met je?

Onderzoekers denken nu dat deze verbreding van de auto-immuunreactie direct bijdraagt aan het ontstaan van ziekte. Waardoor de auto-antistofreactie ontstaat of zich uitbreidt is nog niet bekend. Met verder onderzoek hiernaar hoopt men een specifieke behandeling te vinden die alleen de ziekmakende afweercellen aanpakt en de gezonde afweercellen met rust laat.

Voorspellen beloop

Doordat steeds beter bekend is wanneer de auto-immuunreactie zich ontwikkelt, nog voordat de gewrichtsklachten optreden, groeien ook de mogelijkheden voor onderzoek naar preventie van reumatoïde artritis. We weten steeds beter welke ‘at risk’-patiënten een grote kans hebben (meer dan 80 procent) op het ontwikkelen van reumatoïde artritis. Hierdoor komt voor het eerst de mogelijkheid in zicht om de ontwikkeling van de auto-immuun­reactie in risicopatiënten preventief bij te sturen en daarmee wellicht het ontstaan van een chronische auto-immuunziekte te voorkomen.

Artrose

Met 1,1 miljoen mensen in Nederland (cijfers 2010) is artrose de meest voorkomende vorm van reuma. Artrose is geen auto-immuunziekte zoals ontstekingsreuma. Artrose komt voornamelijk voor in de gewrichten van de handen, knieën, schouders, nek en heupen. In het gewricht van patiënten gaat de kwaliteit van het kraakbeen, dat nodig is om het gewricht soepel te laten bewegen, langzaam achteruit en wordt het zachter en dunner. Hierdoor kan het bot onder het kraakbeen vervormen en ontstaan er aan de rand van het gewricht knobbels (osteofyten).

Ook de gewrichtsvloeistof, de ‘smeerolie’ in het gewricht, vermindert. Door slijtage van zowel het gewrichtskraakbeen, uitgroei van knobbels en een vermindering van de vloeistof in de gewrichten kunnen botten over elkaar gaan schuren, wat veel pijn veroorzaakt. Artrose kan gepaard gaan met ontstekingen. Dan vormt zich vocht in het gewricht en wordt het warm, dik en stijf. Artrose is een chronische ziekte die de neiging heeft langzaam steeds erger te worden en die niet uit zichzelf over gaat.

Lees het volgende artikel van het thema ‘Ons afweersysteem’

Biologicals voor psoriasis

Hok Bing Thio
Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 september 2018

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.