Je leest:

Reukvermogen verraadt leefgewoonte

Reukvermogen verraadt leefgewoonte

Auteur: | 30 oktober 2008

Tyrannosaurus rex kon het beste ruiken en bij primitieve vogels waren het zicht en de reuk beide goed ontwikkeld. Dit zijn de belangrijkste resultaten uit een grootschalig onderzoek naar reuk bij vleesetende dinosaurussen en primitieve vogels. Met behulp van de resultaten kwamen paleontoloog Darla Zelenitsky en curator François Therrien meer te weten over de ecologie en leefgewoonten van deze uitgestorven dieren.

Hoe goed een dier kan ruiken, is zichtbaar in de hersenen. Bij moderne vogels en zoogdieren, die voor hun dagelijkse maaltje afhankelijk zijn van reuk, is het hersengebied met ‘reukblaasjes’ in verhouding vrij groot. Ook dieren die ’s nachts actief zijn of grote gebieden moeten doorkruisen, hebben sterk ontwikkelde blaasjes. Maar hoe belangrijk was reuk bij vleesetende dinosaurussen en primitieve vogels? Deze vraag wilden paleontoloog Darla Zelenitsky en curator François Therrien graag beantwoorden. De hersenen van deze uitgestorven soorten zijn natuurlijk niet bewaard gebleven, maar hebben wel afdrukken achtergelaten op het schedelbot. Aan de hand daarvan konden de onderzoekers bepalen hoe groot verschillende hersendelen zijn geweest.

De hersenen laten een afdruk achter op het schedelbot. Zodoende kan met behulp van een CT-scan de grootte van verschillende hersendelen bepaald worden.

Dinoschedels in de CT-scan

Zelenitsky en Therrien maakten opnames van de schedelbotten met behulp van een CT-scan. Daarop maten zij de omvang van verschillende hersengebieden. Speciale aandacht ging uit naar het gebied met ‘reukblaasjes’. Het volume van deze blaasjes werd onder andere vergeleken met het totale hersenvolume en het lichaamsgewicht van de dino of vogel. Op die manier krijg je pas een goede indruk van de relatief sterke of zwakke ontwikkeling van de reuk. Gebaseerd op de waarnemingen bij moderne vogels en zoogdieren gingen de onderzoekers er vanuit dat dinosaurussen met sterk ontwikkelde ‘reukblaasjes’ afhankelijker zijn van geur dan dino’s met minder ontwikkelde blaasjes.

Uit de resultaten blijkt dat Tyrannosaurus rex de beste neus heeft van alle vleesetende dinosaurussen. Dit roofdier moet voor het vinden van vlees dus sterk afhankelijk zijn geweest van geur. Deze conclusie verzwakt de populaire aanname dat T. rex een gevaarlijke aaseter was enigszins. Zelenitsky: “T. rex zal een gratis aasmaaltje zeker niet hebben afgeslagen, maar hij moet zijn reuk ook gebruikt hebben om ’s nachts zijn prooi op te jagen of te navigeren in een groot leefgebied.” Er werden ook een aantal dinosaurussen gevonden waarbij de ‘reukblaasjes’ nauwelijks ontwikkeld waren. De onderzoekers twijfelen of deze soorten wel pure vleeseters zijn. Omdat de dino’s voor hun voedsel blijkbaar minder afhankelijk waren van geur zou het goed kunnen dat zij leefden van een omnivoor dieet.

Tyrannosaurus rex zal een gratis aasmaaltje nooit afslaan, maar hij gebruikt zijn reuk ook om bijvoorbeeld ’s nachts zijn prooi op te jagen of te navigeren in een groot leefgebied.

Reuk naar de achtergrond

Moderne vogels hebben een zeer sterk zicht, maar zij kunnen erg slecht ruiken. Hoe zit dat bij primitieve vogels? De vroegste vogels stammen af van kleine vleesetende dinosaurussen. De ‘reukblaasjes’ van deze primitieve vogels zijn, verassend genoeg, bijna even sterk ontwikkeld als de blaasjes van grote vleesetende dino’s. Dit betekent ook dat de reuk van deze vogels niet onder doet voor dat van hun grote neven. In het begin van de evolutie van vogels waren zicht en reuk beide even goed ontwikkeld en ook even belangrijk. Pas later in de evolutie moet reuk voor vogels een minder grote rol zijn gaan spelen, waardoor het uiteindelijk naar de achtergrond verdween.

Meer over dinosaurussen:

Meer over primitieve vogels:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 oktober 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.