Je leest:

Regeren: kost veel, levert weinig op

Regeren: kost veel, levert weinig op

Auteur: | 10 februari 2011

Maanden duurde het, voordat ons huidige minderheidskabinet op het bordes stond. Eén van de redenen voor deze moeizame coalitievorming is dat regeringsdeelname eigenlijk helemaal niet meer zo aantrekkelijk is. Dit blijkt uit onderzoek van politicoloog Rudy Andeweg. Op vrijdag 11 februari spreekt hij op de Docentendag Maatschappijleer over coalities, consensus en het nieuwe Nederland.

Zal Wilders aan de knoppen kunnen draaien zonder vuile handen te maken, of vuile handen moeten maken zonder aan de knoppen te kunnen draaien?
Minister-president

Veel politieke theorieën gaan ervan uit dat partijen willen regeren. Bestuurlijke macht is immers prettig. Niet alleen vanwege de chauffeur met pet en illustere staatsdiners, maar vooral omdat politieke idealen in beleid kunnen worden omgezet. Maar volgens Rudy Andeweg, hoogleraar empirische politicologie aan de Universiteit Leiden, zien deze theorieën een cruciale verandering in het politieke landschap over het hoofd: regeringsdeelname is vandaag de dag een gevaarlijk avontuur met een hoog afbreukrisico.

“De electorale risico’s van regeringsdeelname zijn sterk gegroeid,” zegt Andeweg in het nieuwste nummer van Beleid en Maatschappij. In de jaren veertig en vijftig boekte bijna de helft van de zittende West-Europese regeringen winst in de verkiezingen, zo laat onderzoek van Noorse politicologen zien. In de jaren zestig en zeventig werd ruim een derde van de regeringen herkozen, en in de jaren tachtig en negentig boekte slechts één op de vijf regeringen kiezerswinst. “In Nederland was het beeld altijd al somber voor regeringspartijen: alleen de kabinetten-Drees I en II, Den Uyl, en Kok I wisten hun regeerperiode met een positief kiezerssaldo af te sluiten.”

Verkiezingswinst en -verlies van regeringscoalities, 1948 – 2010. Andeweg: “Deze figuur laat zien dat de omvang van het netto coalitieverlies fors is toegenomen.”
Rudy Andeweg

Afgerekend op beleid waar de regering weinig invloed op heeft

Kiezers hebben dus de neiging om regeringspartijen te straffen door bij de volgende verkiezingen een kruisje achter de lijsttrekker van een oppositiepartij te zetten. Na het pluche wacht de verkiezingsnederlaag. Dat is pijnlijk, ook voor de mannen en vrouwen in de partijtop, die al gauw persoonlijk verantwoordelijk worden gehouden voor het verlies.

Pijnlijk, maar ook oneerlijk. Want regeringspartijen worden afgerekend op beleid waar zij steeds minder invloed op kunnen uitoefenen. “Een regering heeft slechts beperkte mogelijkheden om het beleid een nieuwe richting te geven,” schrijft Andeweg. Sinds de jaren zeventig worden belangrijke beslissingen steeds minder vaak in de Haagse ministerraad genomen: beleid wordt steeds vaker gemaakt door internationale instituties en organisaties.

“Zeker,” zegt Andeweg, “de coalitie kan de btw op circusvoorstellingen verlagen en een alarmnummer voor dieren in nood invoeren, maar op veel andere beleidsterreinen is Nederland een deelgemeente van Brussel geworden en een speelbal van de internationale economie.” De politici in het torentje hebben niet zo veel invloed en macht als de kiezer ze toedicht.

Samen vuile handen maken

De zogenaamde baten (beleidsinvloed) van regeren zijn dus gedaald. Tegelijkertijd zijn de kosten gestegen (een verkiezingsnederlaag in het vooruitzicht). Dat maakt regeren niet erg aantrekkelijk. Al is er volgens Andeweg een manier om de risico’s van regeringsdeelname te beperken: neem je naaste politieke concurrenten mee de coalitie in. Als zowel je rechter- als je linkerflank gedekt is, maak je je een stuk minder kwetsbaar voor kritiek (en verminder je het risico dat kiezers de volgende keer hun stem aan de kritische politici van de oppositiepartijen geven).

Door samen te regeren, voorkom je dat je politieke concurrenten garen spinnen bij de vuile handen die je als regeringspartij moet maken. Maar als alle partijen met hun concurrenten willen regeren, worden coalities soms wel heel erg ingewikkeld. Dát hebben we afgelopen zomer wel gemerkt.

Bron

  • Rudy Andeweg. “Het Minderheidskabinet en de Meerderheidscoalitie. Dalende baten en stijgende kosten van regeringsdeelname.” Beleid & Maatschappij (4: 2010).

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 februari 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.