Je leest:

Raar gedrag na infectie

Raar gedrag na infectie

Auteur: | 6 juni 2008

Een parasitaire wespensoort uit Brazilië weet spectaculaire gedragsveranderingen teweeg te brengen in haar gastheer; de rups van een mot. De rups cijfert zichzelf weg om de poppen van de wesp te beschermen en sterft vlak nadat de volwassen wespjes zijn uitgekomen. De gedragsverandering is uitsluitend in het voordeel van de parasiet, menen onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam.

Gedragsverandering na infecties komen in de natuur nogal eens voor. Vaak is het moeilijk te zeggen of de veranderingen in gedrag voordelig zijn voor de parasiet, de gastheer of voor beide. Er zijn wel een aantal duidelijke voorbeelden. Zo heeft de gastheer bijvoorbeeld baat bij het opwekken van een koortsreactie of blootstelling aan koude temperaturen. Beide gedragsveranderingen vormen een mogelijkheid om de parasiet kwijt te raken. Maar parasieten kunnen ook hun gastheer aansturen. Een beroemd voorbeeld komt van een parasitaire worm die, voor een gedeelte van zijn voortplantingscyclus, afhankelijk is van mieren. De worm dwingt de mieren om zich vroeg in de ochtend vast te bijten aan jonge blaadjes en gras. Op die manier worden de mieren gegeten door grazende schapen, de tweede gastheer van de parasitaire worm.

De levenscyclus van een parasitaire worm. De parasiet komt via koeienpoep op de bodem terecht, waar hij wordt opgepikt door slakken. Mieren krijgen de parasiet binnen doordat zij het slakkenslijm opeten. De parasiet dwingt de mier om zich vroeg in de ochtend vast te bijten aan verse blaadjes of gras. Op die manier bereikt de parasiet zijn laatste gastheer, grazende schapen.

Gemene kopstoten

Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam beschrijven deze week in PLoS One een nieuw geval. In dit voorbeeld gaat het om een parasitaire wesp die zijn gastheer manipuleert. Deze wesp zet zijn larven af in het lichaam van rupsen van een mottensoort. De larven verlaten het lichaam van de rups om te verpoppen en vanaf dat moment verandert het gedrag van de gastheer drastisch. De rups stopt met eten, blijft constant dicht in de buurt van de poppen zitten en deelt zelfs gemene kopstoten uit aan alle roofdieren die te dicht bij de verpoppende larven in de buurt komen. Dit rare gedrag is niet te zien bij rupsen waar geen sluipwesplarven in de buurt zijn.

Voor de rups heeft de gedragsverandering enkel nadelen. Ten eerste stelt hij zichzelf, door weinig te bewegen, bloot aan vijanden waar hij niks tegen kan beginnen. Daarnaast sterft de rups vrij snel nadat de sluipwesplarven verpopt zijn en zich hebben ontwikkeld tot volwassen wespen. De larven van de sluipwesp zijn tijdens het verpoppen beschermd door het gedrag van de rups. De onderzoekers concluderen dan ook dat het gedrag van de rups alleen in het belang van de parasiet is. De sluipwesp stuurt de rups aan en dwingt deze tot het uitvoeren van een lijfwacht functie.

In het eerste filmpje zie je het agressieve gedrag van een rups wanneer er een roofdier in de buurt van de wespenlarven komt. In het tweede filmpje is te zien dat een rups niet op deze vijand reageert als er geen wespenlarven in de buurt zijn.

Hoe de sluipwesp de rups zo ver krijgt dat deze zich volledig opoffert, is nog niet duidelijk. Het is interessant dat de onderzoekers ontdekten dat er steevast één of twee sluipwesplarven in het lichaam van de rups achterbleven. Het zou zo kunnen zijn dat deze achterblijvers de gedragsverandering in de rups teweeg brengen en op die manier de overlevingskansen voor hun broertjes en zusjes vergroten.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 juni 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.