Je leest:

Pseudo-fossielen ontmaskerd

Pseudo-fossielen ontmaskerd

Auteur: | 29 augustus 2003

Het had gemakkelijk grote opwinding kunnen veroorzaken, want weer zijn op een meteoriet sporen van leven gevonden. Onderzoek heeft echter uitgewezen dat deze ‘fossiele’ sporen zijn ontstaan nadat de meteoriet op het aardoppervlak insloeg.

Het gaat om een meteoriet die in Zuid-Tunesië (bij Tataouine) is gevonden, en waarop zeer kleine kristalletjes van het mineraal calciet (CaCO3) waren aangetroffen. Dergelijke kristalletjes (25-300 nm) met een kenmerkende afgeronde vorm zijn op aarde bekend als overblijfselen van nanobacteriën. Er is nog steeds een wetenschappelijke strijd gaande over de vraag wanneer dergelijke kristalletjes een organische oorsprong hebben. Daarvoor worden nu als criteria veelvuldig aangehouden: concentratie in kolonieachtige hoopjes, geen oriëntatie die overeenkomt met die van het onderliggende mineraal, een staafvorm met afgeronde hoeken, en een kleine spreiding in grootte. Aan al deze criteria voldoen de kristalletjes op de bij Tataouine gevonden meteoriet.

Staafvormige kristallen (elk ca. 80 nm breed) op de meteoriet Tatouine. bron: Karim Benzerara, Laboratoire de Minéralogie-Crystallographie, Centre National de la Recherche Scientifique (Parijs).Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Eerder ontstond grote ophef over nanokristalletjes die op een van Mars afkomstige meteoriet werden aangetroffen, en waarvan men – op basis van de hierboven genoemde criteria – geruime tijd dacht dat ze wezen op leven op Mars. Later bleek toch dat die kristalletjes (naar alle waarschijnlijkheid) geen fossiele oorsprong hadden. Die ervaring heeft de onderzoekers van de Tunesische meteoriet terughoudend gemaakt. Ze hebben de meteoriet daarom aan een uiterst nauwgezet onderzoek onderworpen met een vorm van onderzoek die ook in de bodemkunde wordt toegepast (maar met gebruikmaking van bekende technieken zoals scanning electron microscopy – SEM – en transmission electron microscopy – TEM).

De nanokristalletjes op de meteoriet van Tatouine bleken bij dat onderzoek niet zo onafhankelijk van de ondergrond als op het eerste gezicht leek. Ze bleken namelijk in hoge mate geconcentreerd in de buurt van ‘draadjes’ (filamenten) die afkomstig waren van micro-organismen die het oppervlak van pyroxeenkristallen aan de buitenzijde van de meteoriet hadden gekoloniseerd gedurende de ruim zeventig jaar dat de meteoriet in de droge bodem op aarde had doorgebracht. Daarbij was opvallend dat de pyroxeenkristallen op het meteorietoppervlak onder de nanokristalletjes van calciet steeds een kleine (slechts enkele microns diepe) depressie vertoonden. Daaruit moet worden geconcludeerd dat op die plaatsen onder de in de bodem heersende omstandigheden iets gemakkelijker dan elders nanokristalletjes van calciet werden gevormd, terwijl de pyroxeen juist daar iets sterker oploste dan elders.

De calcietstaafjes, die kleine rozetten vormen, bleken bovendien weliswaar uit een enkel calcietkristalletje bestaan, maar daaromheen bleek steeds een dun laagje te zitten met een iets andere samenstelling. Dat laagje zorgt voor de afgeronde hoeken, die dus geen eigenschap van de calcietkristalletjes zelf blijken te zijn. Een dergelijke opbouw is ongewoon voor zuivere calcietkristallen die op natuurlijke wijze ontstaan. Wel kunnen dergelijke vormen tot stand komen onder inwerking van ‘afvalproducten’ van levende organismen. Volgens de onderzoekers is het dus een samenspel van biologische en niet-biologische bodemprocessen geweest die de staafjes heeft doen ontstaan. Van restanten van buitenaards leven is geen sprake.

Bezoek de website van de Nederlandse Geologische Vereniging en het elektronisch geologisch tijdschrift NGV Geonieuws.

Referentie

Benzerara, K., Menguy, N., Guyot, F., Dominici, Vhr. & Gillet, Ph., 2003. Nanobacteria-like calcite single crystals at the surface of the Tataouine meteorite. Proceedings of the National Academy of Sciences, early ed., www.pnas.org/cgi/doi/10.1073/pnas.0832464100, 5 pp.

Lees ook meer nieuws op de website van NGV Geoniews

Dit artikel is een publicatie van NGV Geonieuws.
© NGV Geonieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 augustus 2003

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.