Je leest:

Prijs voor biogeochemicus Sinninghe Damsté

Prijs voor biogeochemicus Sinninghe Damsté

Auteur: | 10 juni 2004

Jaap Sinninghe Damsté van het NIOZ en de Universiteit Utrecht krijgt een NWO Spinozapremie voor zijn biologisch, geologisch en chemisch werk aan fossiele moleculen in sedimenten.

Fossielen kunnen veel vertellen over het verleden, zoals welke diersoorten er voorkwamen of zelfs hoe het klimaat was. Naast de bekende versteende overblijfselen bestaan er ook ‘chemische fossielen’ die veel over vroeger kunnen vertellen. Ze zijn het onderwerp van onderzoek door moleculaire biogeochemici zoals Jaap Sinninghe Damsté.

Damsté is hoofd van de afdeling Mariene Biogeochemie en Toxicologie van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ). Daarnaast is hij hoogleraar moleculaire paleontologie aan de Universiteit Utrecht. En hij is een van de meest vooraanstaande biogeochemici die er zijn, aldus het juryrapport van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Het werd rapport werd afgelopen maandag publiek gemaakt bij de aankondiging van de toekenning van de Spinozapremies van 2004. Damsté behoort tot de vier uitverkoren onderzoekers die anderhalf miljoen euro vrij te besteden onderzoeksfinanciering krijgen toegekend.

Sinninghe Damsté is een moleculair biogeochemicus. Hij bestudeert sediment ofwel afzettingsgesteente. Sinninghe Damsté analyseert in het sediment specifieke organische componenten, zogenaamde chemische fossielen. Hiermee reconstrueert hij het leven en het klimaat van vroeger tijden. De chemische fossielen vormen onder andere een soort biologische oerthermometer en verlenen inzicht in de microbiële evolutie op aarde.

Opname met de elektronenmicroscoop van de kalkalg Emiliania huxleyi, voorkomend in de Zuidelijke Atlantische Oceaan. ‘Ehux’, zoals onderzoekers de alg vaak noemen, scheidt zogenaamde alkenonen af, één van de meest gebruikte chemische fossielen. Alkenonen zijn vetachtige moleculen die twee respectievelijk drie dubbele bindingen bevatten (twee- of drievoudig onverzadigd). De verhouding tussen deze twee soorten alkenonen hangt samen met de zeewatertemperatuur. Onder koudere omstandigheden maken de kalkalgen meer alkenonen met drie dubbele bindingen. Wanneer het warmer wordt, krijgen de tweevoudig onverzadigde componenten de overhand. Het oorzakelijk verband tussen zeewatertemperatuur en de verhouding tussen twee- en driedubbel onverzadigde alkenonen blijft vooralsnog onbegrepen maar dat alkenonen informatie geven over de zeewatertemperatuur is een feit. Dankzij deze organische thermometer kwam de oceanografische tak van de paleontologie veel te weten over onder andere de opeenvolging van ijstijden in de laatste miljoen jaar en de gevolgen daarvan voor het lokale klimaat. Beeld: Jeremy Young, University of Southampton

Sinninghe Damstés onderzoek met chemische fossielen heeft geleid tot belangrijke nieuwe inzichten. Zo moesten dankzij zijn promotieonderzoek de theorieën over de wereldwijde koolstofkringloop en zwavelcyclus worden herzien. Dat kwam doordat Sinninghe Damsté grote aantallen nieuwe organische zwavelverbindingen ontdekte in sedimenten en aardolie. Later in zijn loopbaan vond Sinninghe Damsté dat archaea, ook wel ‘oerbacteriën’ genoemd, niet alleen op extreme plaatsen voorkomen, maar wijdverspreid zijn. Bovendien bleken de archaea net als planten te groeien op kooldioxide en dat had opnieuw gevolgen voor de theorie over de koolstofkringloop.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 juni 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.