Je leest:

Pre-koloniale Caribiërs waren echte netwerkers

Pre-koloniale Caribiërs waren echte netwerkers

Netwerken lijkt een modern fenomeen, maar het is al zo oud als de weg naar Rome, of beter gezegd: als de vaarroute naar de Caraïben. Archeoloog Angus Mol analyseert in zijn proefschrift sociale netwerken in het pre-koloniale Caribisch gebied.

Voordat Mol aan zijn onderzoek begon werd een netwerkwetenschappelijke aanpak nog niet gebruikt in de archeologie. Mols taak om daar verandering in te brengen. ‘Het probleem is echter," zegt hij, “dat andere onderzoeksterreinen een studie kunnen maken van bestaande sociale structuren, terwijl je als archeoloog voornamelijk met materiële overblijfselen moet werken, zoals opgegraven ornamenten of gebruiksvoorwerpen. Tussen de vondst van wat potjes en een theorie over de sociale relaties tussen de toenmalige gebruikers van die potjes, zit een groot gat.” Tussen die twee werelden probeert Mol in zijn proefschrift een brug te slaan.

Schelpengezichtjes

Hij keek bijvoorbeeld naar de iconografische stijlen van diverse kunstobjecten. Mol analyseerde talloze guaízas: kleine gezichtjes gemaakt uit een schelp, die dienst deden als ornament of geschenk. Hij constateerde dat alle objecten van hetzelfde type waren, maar toch allemaal verschillend. Mol: “Nadat ik er een netwerkanalyse op had losgelaten, zag je ineens overkoepelende patronen. Het bleek dat hoe dichter de schelpgezichten bij elkaar werden gevonden, hoe minder gelijkenissen ze onderling vertoonden. Dat past mooi in de geschenktheorie. Je wilt immers een uniek cadeau geven, dus moet je zorgen dat jouw cadeau afwijkt van alle andere.”

Een Guaíza-netwerk. De schelpengezichtjes werden onder meer gebruikt als geschenk.
Universiteit Leiden

De Caribische samenleving bleek veel diverser dan altijd werd gedacht. Terwijl de meeste mensen bij de Caraïben aan palmboomrijke eilanden met tropische stranden denken, gaat het in werkelijkheid om een ecologisch veel gevarieerder gebied. De Amerindiaanse bevolking was dus bijna wel gedwongen contact te leggen met andere eilanden en hun bewoners. ‘Hierdoor was er, ondanks een grote diversiteit aan talen en culturen, altijd veel onderling contact, en dus sociale en culturele uitwisseling,’ licht Mol toe. “Dat is anders dan in onze multiculturele samenleving, waarvan criticasters zeggen dat die mislukt is doordat de verschillende groepen langs elkaar heen hebben geleefd.”

Columbus

De ontdekkinsgreiziger Christoffel Columbus maakt ook al dankbaar gebruik van die sociale netwerken. Na zijn aankomst in de Bahama’s lijfde hij direct enkele lokale mannen in als gids. Hij gebruikte hun kennis over de regio; wie woont waar, wie is vriendelijk, wie vijandelijk? Mol: ‘Zonder die lokale netwerkkennis over de archipel was de ontdekkingstocht waarschijnlijk totaal anders gelopen. Bovendien is door dat nauwe contact met de inheemse bevolking veel kruisbestuiving ontstaan. Daar hebben we onder andere onze hangmat en de barbecue aan te danken. Om maar niet te spreken over de invloed op de huidige geopolitieke en –culturele verhoudingen in de wereld.’

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Leiden.
© Universiteit Leiden, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 mei 2014
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.