Je leest:

Pottenbakken nog ouder dan gedacht

Pottenbakken nog ouder dan gedacht

Auteur: | 29 juni 2012

Pottenbakkers in het prehistorische China waren er nog eerder bij dan we al wisten. In een grot zijn potscherven aangetroffen die maar liefst 20.000 jaar oud zijn. Dat is meer dan 10.000 jaar voor de ontdekking van de landbouw. Maar waar diende dit prehistorische serviesgoed voor?

Nog niet zo lang geleden dachten wetenschappers dat de kunst van het bakken van keramische potten zich min of meer tegelijk ontwikkelde met de ontdekking van de landbouw, die in Oost-Azië tussen 10.000 en 8000 jaar geleden begon. Afsluitbare potten zijn immers zeer geschikt om granen en zaden droog en veilig te bewaren. Dat idee ging enkele jaren geleden al overboord toen archeologen in China potten aantroffen die zeker 17.000 jaar oud bleken te zijn.

Fragment van een prehistorische pot, gevonden in de Xianrendong grot
Image courtesy of Science/AAAS

Nu zijn nog oudere potscherven gevonden in de Xianrendong-grot, in het oosten van China. Dat schrijven Chinese archeologen onder leiding van Xiaohong We deze week in Science. Tussen 29.000 en 12.000 jaar geleden was deze grot regelmatig in gebruik als schuilplaats.

De scherven, die dus rond de 20.000 jaar oud blijken te zijn, stammen uit het hoogtepunt van de laatste IJstijd. Deze periode staat bekend als het Laatste Glaciale Maximum, toen wereldwijd het meeste water in ijsvorm was opgeslagen.

Wat de functie van de eeuwenoude potten was, blijft volgens de wetenschappers nog onduidelijk. Vaak werd dit soort prehistorisch serviesgoed gebruikt om in te koken. Het koken van vlees en zetmeelrijke producten zorgde dat dit voedsel beter te eten was en bovendien voedzamer werd – geen overbodige luxe tijdens het hoogtepunt van een ijstijd. Op de oudste potscherven werden echter geen sporen van zetmeel of van verhitting gevonden. In de buurt vonden archeologen wel sporen van verbrijzelde botten. Het zou kunnen dat grotbewoners het aardewerk gebruikten om botten te vergruizen om er beenmerg en dierlijk vet uit te kunnen halen.

Bittere noodzaak?

Volgens Gideon Shelach, gespecialiseerd in de archeologie van het prehistorische China, die een commentaarstuk bij de publicatie in Science schreef, wordt vaak gedacht dat technische vooruitgang – waaronder de techniek om aardewerk te maken – zorgde dat de vroege mens zijn dagelijkse menu kon uitbreiden, een bittere noodzaak tijdens de koude ijstijd. Harde voedingsmiddelen als gierst en wilde rijst moeten eerst gekookt of gemalen worden voor ze gegeten kunnen worden, en daarvoor was aardewerk en gereedschappen nodig. Dit zou uiteindelijk tot de ontwikkeling van landbouw hebben geleid.

Voor- en achterkant van het fragment van de prehistorische pot.
Image courtesy of Science/AAAS

Maar Shelach wijst er ook op dat uit archeologische vondsten blijkt dat instrumenten als vijzels en maalstenen – een sterke aanwijzing voor een uitgebreidere menukaart – pas vanaf 13.000 jaar geleden op grote schaal werden gebruikt. Het gevonden aardewerk zou dus heel goed een veel beperktere functie kunnen hebben gehad. Bijvoorbeeld het fijnmalen van besjes of voor het maken van pigment voor grottekeningen. Het is, met andere woorden, ook heel goed mogelijk dat dit oude aardewerk helemaal niets met de opmaat naar de landbouwrevolutie te maken heeft gehad.

Er bestaat nog volop discussie over wat de kunst van het pottenbakken precies heeft bijgedragen aan de belangrijke overgang van een cultuur van jagers-verzamelaars naar de eerste boeren. Ook de vraag waarom de oude Chinezen de techniek al zo’n 10.000 jaar voor de landbouwrevolutie kenden en toepasten, terwijl deze zich in de rest van de wereld pas tijdens deze overgang ontwikkelde is nog onbeantwoord.

Bron:

X. Wu e.a., Early Pottery at 20,000 Years Ago in Xianrendong Cave, China, Science (28 juni 2012). DOI: 10.1126/science.1218643

Lees meer over archeologie op Wetenschap24:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 juni 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.