Je leest:

Poolkap smelt sneller dan voorspeld

Poolkap smelt sneller dan voorspeld

Auteur: | 2 mei 2007

De ijskap aan de Noordpool smelt sneller dan klimaatmodellen voorspellen, zeggen Amerikaanse onderzoekers. In het vakblad Geophysical research Letters schrijven poolexpert Julienne Stroeve en haar collega’s dat de poolkap 30 jaar voorloopt op de simulaties. Uit oude gegevens en satellietmetingen blijkt dat het poolijs drie keer sneller smelt dan verwacht.

Kom maar op met die dijken, want Nederland krijgt hoog water te verduren. De aarde warmt op en daardoor smelt de noordelijke poolkap. De VN-klimaatcommissie IPCC voorspelt in haar rapporten dat de poolkap vanaf 2050 ‘s zomers compleet kan verdwijnen. Volgens onderzoekster Julienne Stroeve van de Universiteit van Colorado is die schatting aan de lage kant. ’Het ijs verdwijnt misschien veel sneller dan de IPCC-berekeningen voorspellen’, zegt ze in een persbericht. Dat heeft dramatische gevolgen.

Als drijvend zeeijs smelt, heeft dit geen directe invloed op de hoogte van de zeespiegel. Zeeijs neemt meer water in dan vloeibaar water en steekt daardoor boven de waterspiegel uit, maar eenmaal gesmolten neemt het net zoveel ruimte in als het gedeelte onder de golven. Als zeeijs smelt, wordt het verplaatste water vervangen door smeltwater. Wanneer een ijskap op land smelt, zoals die op Groenland, stroomt het smeltwater vanaf het land de zee in. Dat extra water veroorzaakt wel een directe zeespiegelstijging.

Ook het smelten van zeeijs heeft grote gevolgen voor het klimaat in het Noordpoolgebied en mogelijk ver daar buiten. Flora en fauna in het Noordpoolgebied zijn (deels) afhankelijk van het bestaan van het zeeijs. Wanneer zeeijs smelt komt er veel zoet water in de oceaan terecht. Dit kan gevolgen hebben voor zeestromingen in de Atlantische Oceaan en voor het warmtetransport dat deze stromingen voor hun rekening nemen.

De noordelijke ijskap smelt veel sneller dan computermodellen voorspellen. Elk jaar is de ijskap in de zomer een stukje kleiner: de ijsmassa krimpt elke tien jaar met 7,8%. bron: Steve Deyo / UCAR (2006). Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Broeikaseffect

Hogere temperaturen op aarde: mensen zijn er hoogstwaarschijnlijk zelf verantwoordelijk voor. Dat stond afgelopen februari te lezen in het vierde klimaatrapport van het Intergovernmental Panel on Climat Change. Het IPCC is de klimaatcommissie van de VN en verzamelt elke zes jaar de laatste wetenschappelijke inzichten over het klimaat. Wereldwijde metingen en grote klimaatsimulaties op supercomputers leiden allemaal tot dezelfde voorspelling. Onze uitstoot van broeikasgassen als CO2 is de belangrijkste oorzaak van de klimaatverandering. Broeikasgassen kaatsten warmtestraling van de aarde terug naar het oppervlak en zorgen dat er minder warmte verdwijnt in de ruimte. Daardoor warmt de aarde op.

De steeds stijgende temperatuur op aarde heeft ook effect op de poolkappen. Het is nog niet duidelijk of de kilometersdikke ijslaag op het continent Antarctica smelt, maar de noordelijke ijskap krimpt langzaam en duidelijk.

Eén ijkpunt is de omvang van de ijsmassa in september. Dat is de warmste maand, met dus de grootste krimp. Volgens computermodellen is de ijskap tussen 1953 en 2006 gekrompen met gemiddeld 2,5% per tien jaar. Stroeve legde die berekeningen naast oude metingen met luchtballons en schepen en voegde er nieuwe satellietmetingen aan toe. Schokkend resultaat: elke tien jaar is de ijskap in september gemiddeld met zo’n 7,8% kleiner geworden. Vanaf 1979 was dat zelfs 9,1% per decennium.

Nederlandse wetenschappers doen op Antarctica weer- en klimaatonderzoek met meters aan luchtballonen. bron: Instituut voor Marien en Atmosferisch onderzoek Utrecht (IMAU) _ Klik op de afbeelding voor een grotere versie._

Zelfversterkend

De ijsmassa aan de polen draagt zelf ook bij aan het broeikaseffect. De witte ijslaag kaatst zonnestraling terug de ruimte in; hoe meer ijs, hoe minder straling de aarde verwarmt. In extreme gevallen draagt dat zelfs bij aan een IJstijd. Omgekeerd neemt donker zeewater heel goed warmte op. Elke vierkante meter ijs die smelt neemt daardoor warmte op in plaats van het te weerkaatsen. Zo versterkt het krimpen van de ijskap zichzelf. Het opwarmende water zet ook nog eens uit en neemt daardoor meer ruimte in dan water tegen het vriespunt. Indirecte zeespiegelstijging is het gevolg.

Meting of model?

Volgens Stroeve’s team smelt de noordelijke poolkap drie keer zo snel als computermodellen voorspellen. De onderzoekers denken dat de simulaties het effect van broeikasgassen op het klimaat niet goed nabootsen. Ook zouden ze de dikte van de noordelijke ijskap overschatten en oceaanstromen die warm en koud water mengen verkeerd verrekenen. Moeten beleidsmakers dit ene onderzoek geloven of afgaan op de wetenschappelijke consensus?

‘Waarnemingen én modellen wijzen in dezelfde richting’, denkt Stroeve’s mede-onderzoekster Marika Holland: ‘het noordelijke ijs verdwijnt steeds sneller en de invloed van broeikasgassen stijgt’. Verder onderzoek moet uitwijzen hoe snel de ijskap smelt en of de zeespiegel stijgt. Dát er aktie nodig is om de klimaatverandering tegen te gaan lijkt duidelijk.

Met dank aan KNMI-onderzoekster dr. Caroline Katsman voor aanvullende informatie.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 mei 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.