Je leest:

Pleitbezorger eeuwig heelal overleden

Pleitbezorger eeuwig heelal overleden

Auteur: | 25 juni 2004

Een van de laatste astronomen die de Oerknal-theorie nog bestreed, Thomas Gold, is dinsdag 22 juni overleden, 84 jaar oud. Samen met Fred Hoyle en Hermann Bondi stelde Gold daar de ‘steady state’ theorie tegenover, waarin het heelal – op grote schaal bekeken – niet verandert.

Het idee dat het heelal als geheel evolueert, is nooit voor iedereen acceptabel geweest. Een van de laatste astronomen die de Oerknal-theorie nog bestreed, Thomas Gold, is dinsdag 22 juni overleden, 84 jaar oud. Volgens de gangbare opvatting is het heelal ongeveer 13 miljard jaar geleden ontstaan uit de Oerknal, waarna een expansie begon die nog altijd voortduurt. Samen met Fred Hoyle en Hermann Bondi stelde Gold daar de ‘steady state’ theorie tegenover, waarin het heelal – op grote schaal bekeken – niet verandert.

Het drietal ontkende niet dat wij alle sterrenstelsels van ons (en van elkaar) af zien bewegen, maar stelden dat deze uitdunning wordt gecompenseerd door spontane creatie van materie uit de lege ruimte. Uit deze materie vormen zich telkens weer nieuwe sterren en sterrenstelsels, zodat het heelal globaal en op de lange termijn niet verandert. Dat we van deze spontane creatie niets merken, komt omdat er zo weinig nodig is: ongeveer 1 waterstof-atoom per kubieke kilometer ruimte per jaar is al voldoende.

Kaart van de kosmische achtergrond straling, de nekslag voor de steady state theorie.

De voordurende creatie van materie uit het niets klinkt op het eerste gezicht absurd, maar voorlopig weten we niet beter of met de Oerknal is het complete heelal uit datzelfde niets ontstaan. Bovendien heeft de Oerknal-theorie, om de nu waargenomen eigenschappen van het heelal te verklaren, zaken nodig als ‘donkere materie’ en ‘donkere energie’, concepten die vooralsnog net zo onwaarneembaar zijn als de spontane creatie van Hoyle, Gold en Bondi.

Dat de steady state theory sinds de jaren zestig steeds minder serieus genomen wordt en met het overlijden van Gold weer een stap dichter bij de vergetelheid gekomen is, heeft dan ook andere redenen. Eerst bleek dat radiosterrenstelsels en quasars vooral op miljarden lichtjaren afstand (dus miljarden jaren geleden) voorkomen, wat erop wijst dat het jonge heelal fundamenteel anders was dan het huidige heelal. Vrijwel de nekslag voor de steady state theorie was in 1965 de ontdekking van de kosmische achtergrond straling, het ‘nagloeien’ van de Oerknal zelf.

Gold was gedurende zijn hele loopbaan befaamd om zijn ophef makende standpunten. Zelf beschouwde hij zich allerminst als een provocateur. ‘Ik vind het niet leuk om een ketter te zijn, het is vervelend.’ verklaarde hij ooit in een interview. Desondanks voelde hij zich keer op keer genoodzaakt om algemeen aanvaarde wijsheden tegen te spreken, ook buiten z’n vakgebied. Al als student, in 1946, formuleerde hij een controversiele theorie over het functioneren van het menselijk oor, die dertig later in essentie juist bleek te zijn.

Ook Gold’s verklaring van pulsars (zeer snel knipperende radio-bronnen) werd in 1967 door collega’s zo onwaarschijnlijk geacht, dat hij die niet eens mocht presenteren op een conferentie. Volgens hem was een pulsar het extreem snel tollende restant (neutronenster) van een supernova-explosie, dat als een vuurtoren twee bundels radiostraling uitzond. Toen in de fameuze Krab-nevel, het restant van een in 1054 waargenomen supernova, inderdaad een pulsar gevonden werd, kreeg Gold alsnog gelijk. ‘Daarna heb ik nooit meer concessies gedaan aan wat andere mensen ervan denken’, zei hij over de pulsar-kwestie, ‘hou je gewoon aan de feiten’.

Z’n laatste ‘provocatie’ betrof het ontstaan van aardolie en aardgas. De consensus luidt dat hun oorsprong fossiel is, dus dat ze zijn ontstaan uit afgestorven micro-organismen (zoals plankton in de oceaan) die door hitte en hoge druk in de aardkorst worden getransformeerd. Volgens Gold, daarentegen, worden aardolie en aardgas veel dieper in de aardkorst gevormd uit ingredienten die daar al sinds het ontstaan van de aarde aanwezig zijn. Dat zou betekenen dat de voorraad van deze ‘niet-fossiele’ brandstoffen vrijwel onuitputtelijk is.

Gold werd geboren in Wenen, ging naar school in Zwitserland en kwam kort voor de Tweede Wereldoorlog naar Cambridge om daar te studeren. Hoewel hij tijdens de oorlog, als Oostenrijker, een jaar lang werd opgesloten in een interneringskamp, werkte hij later mee aan de ontwikkeling van radar voor de Britse marine.

Hij vervolgde zijn loopbaan in de Verenigde Staten, aan Harvard en Cornell University, waar hij hoofd van de afdeling Astronomie werd.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 juni 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.