Je leest:

Placebo-effect wint KNAW Onderwijsprijs

Placebo-effect wint KNAW Onderwijsprijs

Auteur: | 12 juni 2012

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen deelt elk jaar aan scholieren uit 6-vwo de Onderwijsprijs uit voor de beste profielwerkstukken. Onder de winnaars zat een opmerkelijk goed uitgevoerd onderzoek dat een kritische blik werpt op het nut van pijnstillers. Zelfs voor reële klachten zoals menstruatiepijn blijken neppillen goed te werken.

Het profielwerkstuk van Naomi Lagerweij en Nienke Schalij van het Vechtstede College in Weesp is met 42 pagina’s een stuk dikker dan de meeste onderzoeksartikelen van wetenschappers. Ja, de letters zijn wat groter, de wetenschap wat prozaïscher geschreven en er staan meer plaatjes in. Maar wetenschappelijk is het zeker. En scherp.

De dames zoals ze figureren in hun zelfgemaakte YouTube-filmpje ter promotie van hun profielwerkstuk.
Nienke Schalij

Het werk van Lagerweij en Schalij werpt een kritisch licht op een onschuldig ogend feitje: miljoenen Nederlanders slikken regelmatig simpele pijnstillers, zoals paracetamol. Dat helpt tegen kleine en grote pijntjes. Hoofdpijn bijvoorbeeld, of gewrichtspijn. Of, zoals in het geval van het profielwerkstuk van de scholieren: menstruatiepijn. De dames wilden weten in hoeverre eenvoudige pijnstillers daadwerkelijk pijn verlichten, of dat überhaupt het idee dat je een pil slikt een bepaald soort rust geeft, en daarmee ook de pijn verlicht. Dat laatste heet ook wel het placebo-effect.

Slinks experiment

Het placebo-effect is mooi, maar wanneer mensen vaak pillen slikken om zich beter te voelen is het niet altijd duidelijk of die verbetering nou komt door de werking van de pil, of puur placebo is.

Lagerweij en Schalij wisten 25 vrouwen met menstruatiepijn te strikken voor hun onderzoek. Ze wilden weten of de rol van het placebo-effect groot of klein is bij het verlichten van pijn.

Om daar achter te komen zetten ze met hulp van hun leraar biologie een slinks experiment op. De vrouwen mochten medicatie uitproberen die net als paracetamol de pijn zou kunnen verlichten. Op de begeleidende brief die ze bij de pillen kregen werden de dames erop gewezen dat ze misschien een echte pil kregen, of misschien een placebo. De grap is dat de scholieren alle vrouwen placebopillen gaven.

En ja hoor, maar liefst 80 procent van de dames zei dat de pijn werd verlicht door deze onbekende pil. Dat betekent dat het placebo-effect flink wat uitmaakt bij de beleving van menstruatiepijn.

Hoe werkt het placebo-effect?

Placebo-pillen en echte pillen zijn vaak met het blote oog niet te onderscheiden.

Noami Verweij en Nienke Schalij (niet voor hergebruik)

Het placebo-effect treedt al heel snel op: geef iemand een injectie met daarin geen werkzame middelen, lieg ze voor dat het een topmedicijn bevat, en ze voelen zich beter. Suikerpillen werken ook. Hoe het precies werkt is niet helemaal bekend, maar zeker is dat ons brein zijn eigen pijnverlichtende stofjes aanmaakt, opioïden genaamd, die vrijkomen wanneer mensen het gevoel hebben dat ze worden verzorgd. De werking van acupunctuur en veel kruidengeneeskunde is vrijwel geheel aan het placebo-effect toe te schrijven.

Pillenslikkend Nederland

Maar is een echte pijnstiller dan toch niet stiekem beter? Om dat uit te zoeken, lieten de scholieren bij enkele vrouwen de menstruatiepijn verlopen zoals ze zelf gewend zijn: geen nieuwe pillen, maar gewoon met hun eigen paracetamolletjes. Wel gaven deze vrouwen, net als de experimentele groep, door hoeveel pijn ze tijdens de menstruatie ervoeren.

Verrassend genoeg bleken de placebo’s evenzogoed te werken als normale pijnstillers. Dat wil zeggen: bij menstruatiepijn is de werking van normale pijnstillers vrijwel geheel toe te schrijven aan het placebo-effect. Natuurlijk is het onderzoek van de scholieren te klein opgezet om harde conclusies hierover te trekken, maar in de medische wereld staat de effectiviteit van eenvoudige pijnstillers al langer ter discussie. Het probleem is natuurlijk dat paracetamolletjes soms bijwerkingen kunnen hebben, en placebopillen niet. Dan kan je beter een placebo nemen.

‘Placebo is volwaardig medicijn’

In een podcast van EOS Magazine verklaart Vlaamse dokter Hendrik Cammu dat placebo’s volwaardige medicijnen zijn.

Het profielwerkstuk van Lagerweij en Schalij werpt een belangrijk licht op pillenslikkend Nederland. Alleen daarom al verdient het de KNAW Onderwijsprijs. Nog beter is echter de leesbaarheid van het profielwerkstuk. Het enthousiasme spat ervan af. Bij de sectie waarin ze schrijven over wat beter kon aan het onderzoek, laten de dames weten dat ze het jammer vonden dat ze geen peperdure onderzoekstechnieken tot hun beschikking hadden, zoals PET-scanners en radio-immuno-assay. Volgende keer beter.

Vandaag, dinsdag 12 juni 2012, mogen de dames de Onderwijsprijs in ontvangst nemen. De volledige lijst met winnaars vind je hier.

Het YouTube-filmpje van Naomi Lagerweij en Nienke Schalij.

Zie ook

Meer over het placebo-effect:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/placebo-effect.atom", “max”=>"5", “detail”=>"minder"}

Lees meer over het placebo-effect op Wetenschap24:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 juni 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.