Je leest:

Perzisch is ver verwant aan het Nederlands

Perzisch is ver verwant aan het Nederlands

Auteur: | 7 november 2007

Nieuwperzisch (Farsi) klinkt misschien niet als Nederlands, maar de twee Indo-Europese talen zijn wel degelijk verwant. Deze maand verschijnt een Perzisch-Nederlands basiswoordenboek van drie Leidse wetenschappers. Daar staan ook woorden uit voorbije eeuwen in, want klassiek Perzisch wordt door de sterke literaire traditie in bijvoorbeeld Iran en Afghanistan nog dagelijks gebruikt.

De Leidse iranisten dr. Asghar Seyed-Gohrab, dr. Gabrielle van den Berg en drs. Marjolijn van Zutphen maakten een Perzisch-Nederlands basiswoordenboek met ruim 13.000 ingangen. Het woordenboek verschijnt 14 november. In Nederland wonen ca. 65.000 Perzischtaligen.

Iraniërs en Afghanen in Nederland

De wetenschappers maakten het woordenboek op verzoek van uitgeverij Quist. Auteur Seyed-Gohrab: ‘Er was nog geen goed woordenboek Perzisch-Nederlands. In Nederland wonen ongeveer 30.000 Iraniërs en 35.000 Afghanen, die eveneens Perzischtalig zijn. Voor hen is dit woordenboek in de eerste plaats bedoeld.’ Daarnaast kunnen studenten en vertalers er hun voordeel mee doen.

Arabische letters

Het Perzisch, een Indo-Europese taal, wordt geschreven in het Arabische schrift, uitgebreid met een viertal letters voor klanken die het Arabisch niet kent. Voor geïnteresseerden die het Arabische schrift niet machtig zijn, zijn alle woorden ook in getranscribeerde vorm opgenomen.

Nieuwperzisch is de taal van Iran, Afghanistan en delen van Centraal-Azië. Ook in landen als Bahrein, Irak en Oman vind je minderheden die Nieuwperzisch spreken. De sprekers zijn trots op hun taal, die ze zelf Farsi noemen. Hoewel je het Arabisch schrift gebruikt, is het Farsi een Indo-Europese taal, net als het Nederlands. Die verwantschap zie je terug in Farsi-woorden als baradar en setare (broer en ster). Overigens is Farsi daarmee niet per se makkelijker te leren dan bijvoorbeeld Arabisch of Turks. Nieuwperzisch heeft namelijk een een enorme woordenschat, met dank aan de literaire traditie. Hoogtepunt in de Perzische literatuur is het wereldberoemde Koningsboek ( Shahname) van de dichter Ferdowsi. Het gaat over levenswijsheid, geschiedenis, mythologie en cultuur in de brede zin van het woord. (bron: Universiteit Leiden)

Rijbewijs

Het woordenboek is bruikbaar voor zowel modern Perzisch als voor simpele klassieke teksten. Seyed-Gohrab: ‘Als we alleen modern Perzisch hadden opgenomen, zouden we te veel gemist hebben. De klassieke Perzische cultuur is een levende cultuur. Toen ik net mijn rijbewijs had en geen voorrang verleende, kreeg ik de volgende regels van de 14e eeuwse dichter Hafez door een andere automobilist naar mijn hoofd geslingerd: Zij die met hun blik de aarde in goud veranderen, zouden zij ook een blik op ons kunnen werpen?

Selectie

Toen de auteurs twee jaar gelden door de uitgever benaderd werden was het diens bedoeling in eerste instantie een klein woordenboekje te maken met 5000 ingangen. Seyed-Gohrab: ‘Maar het bleek al snel dat er geen woordfrequentielijsten waren voor het Perzisch om een goede selectie op te baseren. Het idee van een Perzisch-Nederlands woordenboek leefde echter bij ons ook al jaren. Het was al een wens van emeritus-hoogleraar Hans de Bruijn, maar destijds waren er geen middelen voor.’

Ontdekking Indo-Europees

De Universiteit Leiden heeft een lange traditie in de studie van het Perzisch. De eerste Perzische woordenlijst werd al gemaakt in 1584, door Franciscus Raphelengius, hoogleraar Hebreeuws en eerste drukker van het Arabisch in Nederland. Het intrigeerde hem dat de overeenkomsten met het Nederlands groot waren. In die tijd dacht men nog dat Perzisch een Semitische taal was. Via Lipsius kwam de lijst bij polyglot Scaliger terecht, die in 1608 de woordenlijst Perzisch-Latijn van Raphelengius voltooide. Dit heeft mede geleid tot de ontdekking van het Indo-Europees. Pas eind achttiende eeuw werd het bestaan van deze taalfamilie systematisch aangetoond, onder invloed van de studie van het Sanskriet.

Madar en dokhtar

De verwantschap van het Nederlands met het Perzisch kun je goed terugvinden als je woordenlijsten vergelijkt. Dochter of meisje is in het Perzisch bijvoorbeeld ‘dokhtar’, ‘moeder’ is ‘madar’ en ‘ster’ is ‘setare’.

Rozentuin

Later in de zeventiende eeuw verscheen een woordenboek Perzisch-Latijn van de hand van Golius, dat veel ter hand is genomen; in de zeventiende en achttiende eeuw was de Perzische poëzie, zoals de dertiende-eeuwse Rozentuin van de dichter Saadi, zeer populair in Nederland.

Verspreiding Nieuwperzisch

Nieuwperzisch is niet alleen de officiële taal van Iran, maar ook die van Afghanistan en de Centraal-Aziatische republiek Tadjikistan. De taal wordt bovendien gesproken in delen van Oezbekistan, Turkmenistan, Azarbaidjan, Pakistan, Irak en de Verenigde Emiraten.

Dit artikel is verschenen in de nieuwsbrief van de Universiteit Leiden.

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Leiden.
© Universiteit Leiden, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 november 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.