Je leest:

Pastoor of medium?

Pastoor of medium?

Auteur: | 19 maart 2007

Hoewel Limburgers de kerk nog steeds heel belangrijk vinden, is de macht van de kerk wel flink verminderd. Bij het richting geven aan hun leven is de mening van de pastoor niet meer heilig. Ook in Limburg verovert alternatieve spiritualiteit een plaatsje. Dit zijn enkele conclusies uit het onderzoek van Kim Knibbe. Deze week promoveert zij aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Antropologe Kim Knibbe reisde niet naar de andere kant van de wereld om een vreemde stam te bestuderen, maar bleef juist dicht bij huis om te proberen de eigen cultuur met een antropologische bril te bekijken. Ze ging terug naar Zuid-Limburg, waar ze vandaan komt, en onderzocht hoe het daar nu staat met het geloof en de moraal. Haar promotieonderzoek maakt onderdeel uit van een breder programma ‘Tussen secularisering en religionisering’. Donderdag 22 maart promoveert zij aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Het aantal gelovigen in Nederland neemt steeds verder af. Nederland behoort inmiddels tot de middenmoot, de middenmoot van West-Europa wel te verstaan. In de rest van de wereld is helemaal geen sprake van secularisering. Continenten zoals Afrika en Zuid-Amerika worden alleen maar religieuzer.

Bijbelclubjes en spirituele praktijken

Knibbe ging naar de kerk, bezocht bijbelclubjes en mengde zich in alternatieve spirituele praktijken, niet omdat ze zo gelovig is, maar om een goed beeld te krijgen van de hedendaagse vormen van religiositeit. Cijfers over religie zijn er volgens haar al genoeg, het ontbreekt nog aan goed inzicht in de manier waarop mensen het geloof beleven.

Ook in Limburg is de macht van de katholieke kerk tanende. Veel mensen noemen zichzelf nog wel katholiek maar zijn niet meer heel actief met het geloof bezig. De katholieke kerk neemt nog steeds een belangrijke plaats in, maar vooral omdat de kerk een wezenlijk onderdeel uitmaakt van het dorpsleven dat de Limburgers heel belangrijk vinden. Dit geldt niet alleen voor de oudere, maar ook voor de jongere generatie: ‘In de manier waarop deze generaties over de kerk praten komt het woordje ’toch’ heel veel voor’, schrijft Knibbe. ‘Ondanks een brede waaier aan bezwaren die zouden kunnen worden aangevoerd laten zij hun kinderen ’toch’ dopen, en ‘toch’ de communie doen.’ De ouders van nu geven aan hun kinderen ‘toch’ het besef van iets ‘meer’ mee te willen geven’.

Ambivalent

Wat Knibbe opvalt is de ambivalente houding van Limburgers ten opzichte van de kerk en de pastoor. ‘Aan de ene kant zien ze de pastoor als autoriteit en hebben ze niet het gevoel tegen hem in te kunnen gaan met argumenten. Aan de andere kant willen ze hem wel op afstand houden’ stelt Knibbe. In hun privéleven beslissen mensen steeds meer zelf hoe ze leven. De invloed van de kerk is in Limburg afgenomen, niet omdat mensen tegen de kerk in gaan, maar omdat ze het domein waarop de kerk invloed heeft zoveel mogelijk beperken.

In het alternatieve circuit spelen zieners en mediums zoals Jomanda een belangrijke rol.

Alternatieve spiritualiteit

Doordat de macht van de kerk ook in Limburg flink is teruggedrongen is er meer ruimte voor alternatieve spiritualiteit. Het is niet raar meer om je kind te laten dopen en vervolgens een bijeenkomst van een medium bij te wonen of een New Age boekje te kopen. Wat Knibbe vooral opvalt aan het alternatieve circuit is dat het heel lokaal en praktisch is. De meeste mensen denken bij alternatieve spiritualiteit aan vage bovennatuurlijke krachten en engelen die metafoor staan voor het onderbewuste. Bij de spirituele verenigingen in Limburg gaat het juist om hele concrete dingen: is een overleden familielid goed aangekomen aan ‘gene zijde’? Hoe ga ik om met mijn lastige zoontje?. Bovendien gaat die alternatieve spiritualiteit niet, zoals de meeste mensen denken, alleen om de ontplooiing van het individu maar gaat juist vaak over relaties met anderen.

Roddelen

Ook in het alternatieve circuit is autoriteit een hot topic. In katholieke kringen wordt de autoriteit van een priester niet snel expliciet in twijfel getrokken, maar binnen het alternatieve circuit gebeurt dat juist wèl heel expliciet. Mensen roddelen bijvoorbeeld uitgebreid over mediums. Door te roddelen, zorgen de mensen ervoor dat de macht van de mediums niet te groot wordt. Een ziener die zijn macht misbruikt of die niet helemaal volleerd is, hoef je niet zo serieus te nemen.

Geen bevrijding maar opgedrongen

Een andere interessante conclusie uit Knibbe’s onderzoek is dat de meeste Limburgers van de vooroorlogse generatie het gevoel hebben dat de liberalisering van de kerk in de jaren zestig hen werd opgelegd. Dit staat in scherp contrast met de opvattingen van de voortrekkers van liberalisering. Zij zijn van mening dat verandering en ‘vooruitgang’ onvermijdelijk waren omdat de kerk zichzelf onmogelijk had gemaakt door haar regeltjes-moraal. Dat kapelanen en pastoors ineens gingen trouwen en kinderen kregen bijvoorbeeld, was voor de Limburgers geen teken van vooruitgang, maar een teken dat de pastoors en kapelanen zich zèlf niet meer aan de regels wilden houden. Dat riep verontwaardiging op: waarom hadden ‘gewone gelovigen’al die jaren onder bedreiging van hel en verdoemenis zoveel moeite gedaan om zich aan de regels te houden? ‘Hebben ze ons dan allemaal voorgelogen vroeger?’ Desondanks vindt slechts een kleine minderheid dat de kerk weer net zo streng en machtig moet worden als vroeger.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 19 maart 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.