Je leest:

Paradoxaal door kinderideaal

Paradoxaal door kinderideaal

Auteur: | 24 oktober 2005

In Kameroen is het kinderideaal vooral aanwezig bij mannen. Voor vrouwen kan abortus ingezet worden als machtsmiddel.

Kameroen: Een land waarvan het nationale vruchtbaarheidscijfer 5,2 bedraagt; een land waar bijna één op de vijf inwoners jonger is dan 5 jaar; een land waar zwangere vrouwen alomtegenwoordig zijn en waar bejaarde mama’s trots vertellen dat ze 15 zwangerschappen hebben gehad; een land waar je overal te horen krijgt: ‘les enfants, c’est la richesse’ (kinderen zijn onze rijkdom) en waar onvruchtbare vrouwen worden geminacht; een land waar abortus bij wet nagenoeg verboden is.

De markt van Ndemba

Kameroen is ook een land waar 22% van alle vrouwen tenminste één keer in haar leven een miskraam heeft gehad en waar 5,5% van de vrouwen een doodgeboorte heeft ervaren; een land waar luid geroepen wordt dat het verrichten van abortus een zonde is, maar waar vrouwen me fluisterend toevertrouwen dat de actieve beëindiging van zwangerschappen veel voorkomt.

In mijn scriptie ‘Paradoxaal door kinderideaal’ stel ik de vraag hoe het mogelijk is dat vrouwen bewust abortus plegen in een land waar veel kinderen het ideaal is en waar bovendien al veel ongewild zwangerschapsverlies en kindersterfte voorkomt. Waarom zou een vrouw haar zwangerschap actief beëindigen, als dit als misdaad wordt beschouwd én indruist tegen het overheersende kinderideaal? Ervaren vrouwen in Afrika abortus zelf ook als paradoxaal?

Om deze vragen te beantwoorden, heb ik etnografisch onderzoek gecombineerd met kwantitatieve dataverzameling omtrent zwangerschapsverlies. Vooral de kwalitatieve methode was belangrijk, waarbij ik vrouwen zoveel mogelijk zelf aan het woord heb gelaten om over hun leven, familie, relaties en zwangerschappen en dilemma’s daaromtrent te vertellen. De analyse van verhalen is in dit onderzoek van belang omdat mensen door middel van illness narratives betekenis geven aan ziekte en ongeluk.

De polikliniek van Ndemba in Kameroen

Olive: Eén van de vrouwen die in de scriptie aan het woord komen is Olive. Zij is een jonge vrouw van 21 jaar, die woont in Ndemba I, het dorp in oost-Kameroen waar ik besloot onderzoek te doen naar de ervaringen van vrouwen met zwangerschapsverlies. Ze vertelt dat ze op een vervelende manier zwanger is geworden van Fernandez, een jongen die haar al lang achtervolgde. Haar relatie met Fernandez levert haar financiële voordelen op, maar een kind wil ze niet van hem. Bovendien blijkt dat haar vriend zich niet gedraagt zoals het een man betaamt die een vrouw heeft zwanger gemaakt. Hij neemt de zorg niet voor haar op en vraagt Olive met haar zwangerschap uit zijn buurt te blijven. Deze teleurstellingen overtuigen Olive ervan dat ze geen kind van Fernandez en ze besluit abortus te plegen. Ze vertelt me dat ze alle mogelijke middelen heeft geprobeerd om de zwangerschap af te breken: ze dronk vuil water, Nescafé, Coca cola, aftreksels van de planten nivaquine en quinine en ze nam veel zout in. Uiteindelijk bleek niets te helpen en bleef ze gewoon zwanger. Ze heeft zich neergelegd bij de situatie en gebruikt haar zwangerschap nu om financieel onderhoud van Fernandez te eisen. Wanneer ze me spreekt is ze inmiddels hoogzwanger. Ze zegt dat ze op dit moment met veel plezier haar kind verwacht, dat ze deze door haar moeder op zal laten voeden en een andere man zal zoeken met wie ze uiteindelijk heel veel kinderen wil. Want haar kinderwens is desondanks blijven bestaan.

De verhalen van de vrouwen in Kameroen kunnen alleen begrepen worden als we naar de sociaal-culturele context kijken waarin deze vrouwen zich bevinden. Juist dit inzicht in de omgevingsfactoren geeft meer duidelijkheid over de schijnbare tegenstrijdigheid van abortuspleging in een land met een hoog kinderaantal. We komen dan terecht bij de genderverhoudingen in Kameroen, de verhoudingen tussen man en vrouw in de samenleving.

Olive aan het werk

Het heersende kinderideaal in Kameroen is in feite een mannelijk ideaal. Dit ideaalbeeld kan niet los gezien worden van een samenleving, waarbij het hebben van veel kinderen vooral van belang is voor de man en zijn familie. Voor een vrouw is het vooral belangrijk om kinderen te baren op het moment dat zij bij haar man intrekt, dit levert haar namelijk respect op. Echter, in de persoonlijke situaties van vrouwen op kleinschalig niveau gaat het om vrouwelijke idealen en acties, die niet altijd overeen hoeven te komen met de mannelijke, idealen die op macro-niveau gelden. In gevallen waarin zwangerschappen door vrouwen als ongewenst wordt beschouwd, vormt abortus een poging tot het verbeteren van hun eigen situatie. In het verhaal van Olive blijkt dat Fernandez niet aan haar verwachtingen voldeed en haar abortuspoging kan daarom gezien worden als een uiting van ‘wraak’. Juist omdát dit kinderideaal zo sterk aanwezig is bij de man en zijn familie, kan het verrichten van abortus door een getrouwde vrouw een straf vormen voor hen. Abortus is dan niet langer meer een misdrijf, maar een machtsstrategie van vrouwen om hun eigen situatie zo veel mogelijk te verbeteren.

Met deze planten geneest de traditionele genezer abortussen en miskramen

Abortus kan niet altijd zomaar veroordeeld worden, zoals impliciet vaak gebeurt in demografische studies op macroniveau. De persoonlijke verhalen van de vrouwen uit Kameroen laten zien dat de situatie veel minder tegenstrijdig is dan buitenstaanders denken. Er blijkt een verschil te zijn in de waarde die mannen en vrouwen aan kinderen hechten. Door een verhaal zoals dat van Olive, wordt duidelijk waarom vrouwen soms de keuze maken abortus te plegen in een land waar het kinderideaal zo groot is.

Dit artikel is gebaseerd op de doctoraalscriptie Paradoxaal door kinderideaal: Marginaliteit en strategische activiteit van vrouwen met zwangerschapsverlies in Kameroen van Erica van der Sijpt.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 24 oktober 2005
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.