Je leest:

Oudste mensenkaak in Europa gevonden

Oudste mensenkaak in Europa gevonden

Auteur: | 27 maart 2008

Spaanse paleontologen hebben de oudste menselijke onderkaak in Europa gevonden. Het exemplaar dateert van 1,2 miljoen jaar geleden en was waarschijnlijk van een vrouw. Uit de vorm van de kaak leidt het team van Eudald Carbonell af dat de eigenares lid was van de voorouders van Neanderthalers en onze eigen mensensoort.

Wie fossielen van mensachtigen zoekt, komt in Europa al snel uit in Noord-Spanje. In de Sierra de Atapuerca worden al sinds 1978 fossielen gevonden. Maar ook voor veteraan Eudald Carbonell is de vondst van het afgelopen veldwerkseizoen opzienbarend. Zijn team vond de voorkant van een onderkaak met nog vijf tandfragmenten. Volgens verschillende dateringsmethoden is de kaak zo’n 1,2 miljoen jaar oud. Dat betekent dat mensachtigen West-Europa veel eerder koloniseerden dan de eerdere aanname van een half miljoen jaar terug.

Voor- en bovenaanzicht van de 1,2 miljoen jaar oude fossiele onderkaak uit Sierra de Atapuerca bron: EIA / Jordi Mestre. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Vuursteen

Naast de onderkaak vonden de paleontologen ook 32 fragmenten van vuurstenen werktuigen. De leden van Homo Antecessor (“voorganger”), zoals Carbonells team de eigenaar van de kaak voorlopig heeft ingedeeld, konden die steensoort op nog geen 2 kilometer van de opgraving vinden. Het was een populair materiaal voor werktuigen, omdat er vlijmscherpe fragmenten van zijn te maken.

José M. Bermúdez de Castro en Eudald Carbonell met de fossiele onderkaak. De onderzoekers vonden die in 2007 tijdens een opgraving in Noord-Spanje. Het exemplaar is met een leeftijd van 1,2 miljoen jaar het oudste fossiel van een mensachtige dat ooit in Europa werd gevonden. bron: EIA / Jordi Mestre. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Datering

Het Spaanse team bepaalde de leeftijd van hun vondst op drie verschillende manieren. Omdat het aardmagneetveld regelmatig van richting wisselt en omdat stenen de heersende magneetrichting overnemen als ze ontstaan, is uit de ingevangen magneetrichting de ouderdom af te leiden. Ook de vorm van de overgebleven tanden en de staat van radioactieve kristallen kwarts rond het fossiel geven aan dat de eigenaar van de kaak rond de 1,2 miljoen jaar geleden overleed.

De bekende dateringsmethode, met radioactief koolstof was onbruikbaar. De radioactieve stof koolstof-14 heeft een halfwaardetijd van 5730 jaar; in die tijd valt de helft van de instabiele atomen uiteen. Daardoor is er na zo’n tien halfwaardetijden (58.000 tot 62.000 jaar) te weinig van over om een fatsoenlijke ouderdom uit af te leiden.

Opgraving van mens-achtige fossielen in Noord-Spanje. bron: EIA / Jordi Mestre. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Reis vanuit Afrika

Hoe kwamen de vroege mensachtigen in Noord-Spanje? Het algemene beeld is dat de soort zich zo’n 2 miljoen jaar geleden begon te verspreiden vanuit Afrika. Via het Midden-Oosten ging de reis richting Azië, maar andere groepen trokken naar het noorden of westen. Vlakbij Dmanisi in Georgië zijn 1,7 miljoen jaar oude fossielen van Homo Erectus gevonden, de oudst bekende buiten Afrika zelf. “De kaak die wij hebben gevonden lijkt sterk op de Dmanisi-fossielen”, aldus Carbonell in een persbericht. “Maar er zijn ook verschillen; de voorkant van de kin lijkt verder ontwikkeld.”

Volgens de Spanjaarden zijn de bewoners van Sierra de Atapuerca al in het Midden-Oosten van de Dmanisi-stam afgesplitst. “Er is veel controverse geweest over oude menselijke voorouders in Europa”, vertelt de Amerikaanse paleontoloog Tim White op de Nature-website: “Met deze vondst is die discussie nu gesloten.” Hij voegt toe dat het nog niet zeker is of de mensachtigen uit Sierra de Atapuerca via Dmanisi in Europa kwamen. Een oversteek vanuit Noord-Afrika is ook mogelijk: “Eén vondst kan het beeld veranderen.”

Meer over menselijke voorouders

Meer over dateringsmethoden

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 maart 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.