Je leest:

Oudste fossiele kreeften uit Winterswijk

Oudste fossiele kreeften uit Winterswijk

Auteur: | 26 februari 2011

Naar het zeestrand in Winterswijk? Daarvoor moeten we bijvoorbeeld 240 miljoen jaar terug in de tijd. Naast sauriërs leefden er toen ook kreeften die het verre van gemakkelijk hadden om te overleven. Toch fossiliseerden sommige dwergachtig kleine kreeften; het blijken zelfs de oudste kreeften van ons land te zijn!

Wie denkt dat de oudste fossiele kreeften dichtbij de Nederlandse kust gevonden worden, heeft het mis. Integendeel: ze zijn opgeraapt in het verre oosten van het land in de Achterhoek in de Winterswijkse Steengroeve. Voor het eerst zijn deze kreeften wetenschappelijk beschreven. Meest aansprekende resultaat? De meest voorkomende kreeft bleek een dwergje te zijn. Adiël Klompmaker (promovendus aan de Kent State University in de VS en tevens Kennislinkredacteur) en René Fraaije (Oertijdmuseum De Groene Poort) publiceren hierover in het gratis en online vakblad Palaeontologia Electronica.

De Winterswijkse Steengroeve

Al tientallen jaren is de Winterswijkse Steengroeve een fenomeen voor geologen en paleontologen. Veruit de meest aan het oppervlak komende lagen zijn 240 miljoen jaar oude kalksteenlagen met een beetje klei. Gevormd in een ondiepe zee die soms droog viel. Heuse afdrukken van sauriërs zijn dan ook te vinden. Andere roemruchte fossielen uit deze groeve zijn sauriërbotten, ammonieten, vissen, diverse schelpen en nu ook kreeften.

Een overzicht van de Winterswijkse Steengroeve.

Bewerkt naar Klompmaker & Van den Berkmortel (2007)

In de loop van de afgelopen decennia verzamelde Henk Oosterink een aantal van deze kreeften. Na al die jaren werd het tijd om ze wetenschappelijk te onderzoeken. Henk Oosterink leende het materiaal uit aan René Fraaije en samen met Adiël Klompmaker kwam het onderzoek tot stand. De resultaten zijn spectaculair, zeker voor Nederlandse begrippen.

Oud, ouder, oudst

Het blijkt te gaan om de oudste Nederlandse kreeften uit de vroegere zeewateren, en zelfs om de oudste van ons land. In het zuiden van ons land in Limburg is wel een ouder fossiel gevonden wat op een kreeft lijkt, maar dat is er niet één. Dit beestje behoort namelijk niet tot de groep van de tienpotigen (Decapoda), waaronder de echte kreeften vallen. “De op één na oudste kreeften komen ook uit het oosten van land, maar zijn slechts 130 miljoen jaar oud,” vertelt Klompmaker.

Dwergje

De meest voorkomende soort is Clytiopsis argentoratensis, met vier exemplaren vertegenwoordigt in de studie. Opvallend is de geringe grootte. De kreeftenschildjes zijn allen kleiner dan 2 cm, terwijl verwanten uit vroegere en latere perioden duidelijk groter waren. “Een dwergje,” concludeert Klompmaker. De reden? Fraaije: “De kreeften leefden in een ondiepe oceaan met een hoog en veranderd zoutgehalte. Soms droogde die zee zelfs helemaal op.” Geen fijn leefmilieu voor de kreeften dus. Dit beperkte dan ook de groei alsook het aantal exemplaren dat kon overleven in de Winterswijkse zee.

Een voorbeeld van het dwergje Clytiopsis argentoratensis. Lengte van het schildje is 15 mm.
Barry van Bakel en Adiël Klompmaker

Nieuw

Van Pseudoglyphea cf. spinosa en van Oosterinkia neerlandica werd elk één exemplaar gevonden. De laatste is zelfs voor de wetenschap een nieuw geslacht (genus) en soort. Vernoemd naar Nederland en de vinder Henk Oosterink. “Ter ere van één van de godfathers van geologisch en paleontologisch onderzoek in de Winterswijkse Steengroeve,” valt te lezen in het wetenschappelijke artikel. “Ik ben zeer verrast en vereerd door een nieuw genus en soort naar mij vernoemd,” mailt Oosterink, die de stukken doneerde aan het Oertijdmuseum.

Het nieuwe geslacht en soort Oosterinkia neerlandica met het 15 mm lange schildje in het midden en daarboven het staartgedeelte.
Barry van Bakel en Adiël Klompmaker

Zelfs voor Europa zijn de vondsten bijzonder. Eén van de reviewers van het wetenschappelijke artikel meldde: “Heel belangrijke studie die de kennis op het gebied van tienpotigen vergroot, heel zeldzaam uit de Trias [200-251 miljoen jaar geleden, red.] van Europa.”

De kreeften uit de studie zijn nu te bezichtigen in het Oertijdmuseum in Boxtel.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 februari 2011

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.