Je leest:

Orchidee misleidt hornaar met bijengeur

Orchidee misleidt hornaar met bijengeur

Auteur: | 7 augustus 2009

Wat doet een orchidee die zijn bestuiver niks te bieden heeft, maar wel snakt naar bevruchting? Hij bedenkt een slim trucje om insecten om te tuin te leiden. De orchidee Dendrobium sinense lokt hoornaars met een bijengeur, zo ontdekte een team van Duitse en Chinese wetenschappers.

Orchideeën zijn meesters in het verleiden van insecten. Zo’n tienduizend van de in totaal dertigduizend soorten heeft zijn bestuiver eigenlijk niets te bieden. De meeste van deze bloemen lokken insecten door de geur van een heel aantrekkelijke bloem of een potentiële partner te verspreiden.

Aanval op rood middelpunt

Op het Chinese eiland Hainan groeit de orchidee Dendrobium sinense. Het is nog onbekend door welk insect deze bloem bestoven wordt en welk trucje nodig is om de bestuiver te lokken. Een team van Duitse en Chinese wetenschappers bestudeerde acht populaties van de orchidee in een nationaal park op Hainan. Veruit de meeste insecten die op de bloem afkomen zijn hornaars, maar ook een aantal bijen, wespen en vlinders voelen zich tot de orchidee aangetrokken.

Orchidee
Dit is een orchidee uit de familie Dendrobium. De soort die op het Chinese eiland Hainan groeit, lijkt sterk op deze bloem maar is helemaal aangepast aan bestuiving door de hoornaar. De Chinese orchidee scheidt een bijengeur af om de hoornaars naar zich toe te lokken.

De hoornaar is de enige bezoeker die effectief bijdraagt aan bestuiving van de bloem. Bovendien is de bouw van de orchidee helemaal aangepast aan de omvang en het gedrag van de hoornaar. Hoornaars landen bij aankomst niet netjes op de kroonbladeren van de bloem, zoals de meeste bestuivers zouden doen. In plaats daarvan storten de insecten zich op het rode middelpunt van de orchidee alsof zij een prooi aanvallen. De aanpassingen van de bloem aan de specifieke eisen van de hoornaar doet vermoeden dat dit insect de enige bestuiver van de orchidee is.

Alarmsignaal van de bij

Welke stof zorgt ervoor dat de hoornaar zich zo tot de bloem aangetrokken voelt? Om dat te ontdekken isoleerden en analyseerden de onderzoekers de geurstof van de orchidee in het laboratorium. Eén van de belangrijkste componenten van het lokmiddel is Z-11-eicosen-1-ol, een stof die normaal gesproken wordt uitgescheiden door bijen als alarmsignaal.

Medium
De hoornaar vangt kleine bijen als voedsel voor zijn larven. De onderzoekers denken dat het insect zich daarom zo sterk aangetrokken voelt tot de geurstof die de orchidee verspreidt.
Charles Lam, Wikimedia Commons

De hoornaar kan de bijengeur oppikken met zijn antennen. Waarom het insect dit vermogen heeft, is ook bekend. De hoornaar jaagt normaal gesproken actief op kleine bijen als voedsel voor zijn larven. Dit verklaart ook waarom het lijkt alsof het insect de orchidee aanvalt in plaats van bestuift. De hoornaar denkt dat hij te maken heeft met een bij. Dankzij dit slimme trucje wordt de orchidee bestoven zonder daarvoor een beloning af te geven.

Bronnen

Orchid mimics honey bee alarm pheromone in order to attract hornets for pollination (Jennifer Brodmann e.a.), Current Biology, augustus 2009

Zie ook

Economische biologie van pratende planten en spionerende sluipwespen (Kennislinkartikel ism NIBI) Geursignalen van insecten (Kennislinkartikel van Natuurwetenschap en Techniek) Meer over orchideeën (Wikipedia)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 augustus 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.