Je leest:

Op zoek naar onze gevoelige snaar

Op zoek naar onze gevoelige snaar

Communicatiewetenschappers onderzoeken muziekbeleving tijdens Science Live

Auteur:

De Science Live-kamer in Science Center NEMO is weer bemand. Dit keer zijn er communicatiewetenschappers in het museum neergestreken om live onderzoek te doen. Dr. Ivar Vermeulen en zijn achtkoppige team van de Vrije Universiteit Amsterdam doen de hele zomervakantie onderzoek naar de muziekbeleving van NEMO-bezoekers.

Muziek doet iets met ons. Of het nu om de ijle tonen van een viool gaat, of het moment waarop DJ Tiësto’s beats losbarsten: we zijn in staat om er diep door geraakt te worden. “Zelf heb ik het vreemd genoeg vaak met vrij koele, new wave-achtige muziek”, zegt Ivar Vermeulen. “Dan komt er ineens een prachtige gitaarpartij bij waardoor de muziek helemaal openbreekt.”

Ivar Vermeulen en zijn team Amsterdamse communicatiewetenschappers doen negen weken lang onderzoek in NEMO naar de manier waarop we op muziek reageren, en hoe dit ons oordeel over bepaalde beelden beïnvloedt.

Prettig gevoel

Uit eerder onderzoek weten we dat er stofjes in ons lichaam vrijkomen als we naar muziek luisteren, vooral bij melancholische muziek. Als je een nummer kent, kun je voorspellen wanneer de ontroerende momenten komen, bijvoorbeeld bij een plotselinge wending of na een korte stilte (het moment waarop Whitney Houston op hoge toon losbarst in “Ihihihhihihi will alwaaaaaays love youououououou” blijkt zo’n moment te zijn).

Als het verwachte hoogtepunt aanbreekt – zo weten wetenschappers – maakt je brein dopamine aan. Daardoor ga je je prettig voelen. Het horen van de hoge noten van Whitney – of, afhankelijk van je muzieksmaak, een gitaarsolo van Kings of Leon – ervaar je als een soort beloning, vergelijkbaar met het eten van iets waar je al de hele dag zin in hebt.

Medium
De onderzoekers in het Science Live lab (met Vermeulen achteraan, in het midden). Zij volgen de gezichtsonderzoekers, emotieonderzoekers en intelligentieonderzoekers op.
NEMO

Besmettelijk

“Dat muziek werkt als een intrinsiek beloningssysteem is ontzettend interessant”, zegt Vermeulen. “Blijkbaar kun je mensen door middel van muziek een goed gevoel geven, zelfs bij treurige en melancholische muziek. Wat we bij Science Live willen onderzoeken is hoe mensen het luisteren naar muziek zelf beleven en of een positieve reactie op de muziek ook betekent dat mensen automatisch positief reageren op beelden.”

De onderzoekers willen dus eigenlijk weten of vervoering besmettelijk is. Leidt het geluksgevoel dat we ervaren bij het luisteren naar een mooi liedje er ook toe dat we de beelden die we tegelijkertijd zien, prettig vinden? En zo ja, onder welke voorwaarden gebeurt dat dan?

Reclame

Dat je de beroerde vakantiefoto’s van je tante beter gaat vinden als je er de juiste muziek bij hoort, is natuurlijk handig om te weten. Maar Vermeulen denkt dat de resultaten van het onderzoek uiteindelijk ook interessant zijn voor marketeers. Als blijkt dat reclamemakers Whitney Houstons stem op zo’n manier onder een autoreclame kunnen zetten dat het zien van het automerk ook automatisch een gevoelige snaar raakt, is dat natuurlijk goud waard.

Vindt Vermeulen dat geen probleem, dat zijn wetenschappelijk onderzoek misschien wel gebruikt gaat worden om consumenten te manipuleren? “Niet echt. Wij doen dit onderzoek alleen omdat we beter willen begrijpen hoe en waardoor mensen beïnvloed worden. Maar als de kennis later gebruikt gaat worden door de reclamewereld, heb ik daar niks op tegen.”

“In de Verenigde Staten zijn communicatiewetenschappers heel politiek-correct: onderzoek naar reclame vinden ze verdacht. In Nederland is het moreel oordeel minder streng”, zegt Vermeulen. “Uiteindelijk levert het volgens mij betere reclames op: bedrijven krijgen waar voor hun geld en televisiekijkers krijgen prettigere reclames te zien. Je hoort nu al vaak heel mooie en verrassende muziek in reclames. En veel goede muzikanten vinden het juist leuk om muziek te leveren voor een reclamespot. Het levert ze inkomsten en exposure op. Uiteindelijk lijkt me dat goed voor iedereen.”

Te jong voor melancholie

“Het is natuurlijk een ongewone omgeving om onderzoek te doen, zo’n museum vol rondrennende kinderen,” zegt Ivar Vermeulen. “Eigenlijk bedachten we ons vrij laat dat we vooral veel kinderen in de onderzoeksruimte op bezoek zouden krijgen. Voor hen hebben we met hulp van bevriende onderzoekers van de UvA een speciale test gemaakt. Ze krijgen melancholische muziekfragmenten uit bekende Disney-films te zien en mogen daarbij vertellen over hun gevoelens.”

Large
NEMO

“Het is de eerste keer dat er onderzoek wordt gedaan naar diepere muziekbeleving bij jonge kinderen. We hebben nog geen idee wat de uitkomsten zullen zijn”, bekent Vermeulen. “De bevinding dat jonge kinderen nog niet in staat zijn tot melancholische gevoelens bij het luisteren naar liedjes, ligt het meest voor de hand. Melancholie heeft immers te maken met het verleden, met herinneringen en met verlies. Maar we weten het nog niet. Het is ontzettend spannend wat er uit deze onderzoeken naar voren komt.”

Geheim

Hoe het onderzoek precies in elkaar steekt, kan Ivar Vermeulen niet verklappen. “Schrijf maar niet alles op wat ik zojuist verteld heb”, waarschuwt hij. De experimenten testen immers ook onbewuste processen die te maken hebben met hoe muziek en beelden samenvallen. Het zou zonde zijn als proefpersonen, jong of oud, van tevoren al weten waar de onderzoekers naar speuren. Dat maakt hun reacties anders, waardoor de resultaten onbetrouwbaar worden. Wie echt wil weten hoe de vork in de steel zit, zal deze zomer toch echt zelf bij NEMO een koptelefoon op moeten zetten.

Large
NEMO

Science Live

In NEMO’s onderzoeksprogramma Science Live wordt publiceerbaar, peer-reviewed wetenschappelijk onderzoek in NEMO verricht volgens de wetenschappelijke methode, met NEMO-publiek als proefpersoon. Bezoekers kunnen zo een belangrijke bijdrage leveren aan echt wetenschappelijk onderzoek, en kennismaken met het soort vragen dat wetenschappers bezighoudt. Science Live twittert ook.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 juli 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE