Je leest:

Op reis met Darwin

Op reis met Darwin

Darwins reisverslag opnieuw uitgebracht

Auteur:

Meer dan 175 jaar nadat Charles Darwin zijn beroemde reis met het zeilschip de Beagle maakte, wordt zijn reisverslag opnieuw uitgebracht. Veel van zijn bijzondere waarnemingen zijn in deze volledig geïllustreerde versie in beeld gebracht. Zo kun je zelf zien waar Darwin de inzichten voor zijn beroemde evolutietheorie opdeed.

‘Volgens de eilandbewoners zijn deze dieren stokdoof’, schreef Darwin in september 1835 in zijn reisaantekeningen over de galapagosreuzeschildpad toen hij aan land was gegaan in de eilandengroep Galapagos bij Ecuador. ‘Het is in ieder geval een feit dat ze je niet horen als je vlak achter ze loopt. Ik moest altijd lachen als ik een van deze grote monsters achterop liep terwijl hij rustig zijn weg vervolgde, en dan plotseling, op het moment dat ik passeerde, zijn kop en poten naar binnen trok en zich met een luid gesis op de grond liet vallen, alsof hij dood was. Vaak klom ik dan op zijn rug en als ik dan een paar flinke tikken op de achterkant van het schild gaf, kwam hij overeind en liep hij verder. Het was echter erg moeilijk om er niet af te vallen.’

Naast al zijn onderzoek en observaties had Charles Darwin nog genoeg tijd voor vermaak, zo blijkt uit zijn verslag van de reis die hij met de Beagle maakte. Gedurende de reis van bijna vijf jaar (1831-1836) onderzocht hij de natuur van verschillende delen van Zuid-Amerika, de Kaapverdische eilanden, Tahiti, Nieuw-Zeeland, Australië, de Cocoseilanden en Mauritius. In die vijf jaar was Darwin drie jaar en drie maanden op expeditie in de landen die hij bezocht en zat hij achttien maanden aan boord van de Beagle.

Dom en traag

In 1839 verscheen zijn reisverslag onder de titel Journal and remarks. Het was een gedetailleerd verslag van al zijn biologische, geologische en antropologische veldwerk. In 1845 verscheen een herziene editie onder de titel The voyage of the Beagle. Tegen die tijd had Darwin zijn enorme collectie verzamelde soorten door kunnen nemen en begonnen zijn ideeën over de evolutietheorie al vorm te krijgen. De theorie verklaart de verscheidenheid van de soorten op aarde en hoe erfelijke eigenschappen in de loop van generaties kunnen veranderen door middel van variaties in erfelijk materiaal en natuurlijke selectie. De versie van Darwins reisverslag uit 1845 is nu opnieuw uitgegeven in het Nederlands.

Kaart reis beagle
De reis die de Beagle in vijf jaar tijd maakte.

Naast Darwins verslag bevat het fragmenten uit het reisverslag van kapitein Fitz-Roy en uit Darwins wereldberoemde werk ‘Het ontstaan der soorten’. Bovendien is het volledig geïllustreerd, waardoor je als lezer een mooie indruk krijgt van alle gebieden waar Darwin over schrijft. De toevoeging van de foto’s en illustraties maken het een prachtig (koffietafel)boek. De fragmenten van kapitein Fitz-Roy voegen niet altijd evenveel toe, de stukken uit Darwins andere werk daarentegen wel. Het is mooi om te zien waar de observaties uit een bepaald gebied uiteindelijk toe geleid hebben.

En die observaties zijn heerlijk droog opgeschreven en lang niet altijd even wetenschappelijk verantwoord. Zo schemert Darwins eigen mening er mooi in door. Over de zeeleguaan die in de wateren van de Galapagoseilanden leeft, schrijft hij: ‘Ze komen op alle eilanden in grote aantallen voor, maar alleen langs rotsachtige kusten en stranden. Nooit zag ik er één zelfs maar tien meter landinwaarts. Het dier heeft een afstotend uiterlijk, is vuilzwart, dom en beweegt zich traag.’

Galapagos iguana1
Darwin was niet echt onder de indruk van het uiterlijk van de zeeleguaan.

Ontstaan der soorten

Ook zie je in het hoofdstuk over de Galapagoseilanden al duidelijk de eerste voorzet voor zijn baanbrekende theorie. Zo valt hem op dat de verschillende eilanden grotendeels door verschillende soorten bewoond worden. De vice-gouverneur van de eilanden, de heer Lawson, wees hem hier als eerst op en kon hem moeiteloos vertellen van welk eiland een schildpad afkomstig was. Darwin schrijft hoe hij aanvankelijk niet bij deze opmerking stilstond en had zijn verzameling organismen van de twee eilanden al door elkaar gegooid: ‘Ik had er geen moment bij stilgestaan dat eilanden die slechts vijftig of zestig mijl van elkaar lagen, en die elkaar ook vaak in zicht hebben, en uit precies dezelfde soorten gesteente bestonden, en precies hetzelfde klimaat hadden, en allemaal ongeveer even hoog waren, toch andere diersoorten hadden. Toch zullen we spoedig zien dat dit het geval is.’

800px charles darwin 01
Charles Darwin in 1869 portret door Julia Margaret Cameron

Darwin concludeert op basis van de grote diepte van de zee tussen de eilanden en de recente vulkanische oorsprong, dat de eilanden nooit aan elkaar hebben gezeten. Des te opvallender vindt hij dat op de verschillende eilanden soorten voorkomen, die weliswaar veel op elkaar lijken maar allemaal net anders zijn. Hij spreekt nog niet over evolutie maar over ‘creatieve energie’: ‘Als we dit alles overzien, staan we versteld van de enorme creatieve energie, als ik het zo mag uitdrukken, waarvan we op deze kleine, droge en rotsachtige eilanden getuige zijn. Nog groter is onze verbazing over de verschillende, maar analoge wijzen waarop deze creatieve energie op zo dicht bij elkaar liggende plekken tot uitdrukking is gekomen.’

Deze nieuwe uitgave van Darwins reisverslag is een prachtig boek dat zeker niet mag ontbreken in de kast van een bioloog, maar is daarnaast ook een mooi cadeau voor iedereen die van de natuur houdt.

Hms beagle by conrad martens
De Beagle in de wateren rondom Vuurland in 1832. Schilderij door Conrad Martens.

In het kielzog van Darwin

In 2009 en 2010 voer de VPRO de Beagle achterna, samen met diverse wetenschappers. Een avontuurlijke expeditie waarbij vooral werd gekeken naar veranderingen op aarde en antwoord werd gezocht op de vraag hoe onze planeet er nu werkelijk voor staat. Is de mens bezig het leven op aarde te vernietigen, of is dit sterk overdreven? Zoals Darwin zijn hoofd brak over het ontstaan van de soorten, bogen de makers van Beagle, in het kielzog van Darwin zich over de toekomst ervan. Kijk de afleveringen hier terug.

Charles Darwin, De reis van de Beagle, vertaald door Frank van der Knoop, 2017, 480 pagina’s, KNNV uitgeverij, 49,95 euro

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 oktober 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE