Je leest:

Ook vogels lieten massaal het leven

Ook vogels lieten massaal het leven

Auteur: | 20 september 2011

Pterosauriërs, niet-vliegende dinosauriërs, mosasaurussen en ammonieten stierven allemaal uit rond de beroemde Krijt-Tertiair grens. Dat geldt niet voor de vliegende dinosauriërs, ofwel de voorouders van de hedendaagse vogels. We zien deze ’dino’s’ namelijk nog elke dag. Toch kregen ook zij het zwaar te verduren op het einde van de Krijt periode volgens nieuw onderzoek.

Small
De oervogel Archaeopterix.
H. Raab

De één z’n dood is de ander z’n brood. Dat was wat een inslag van een asteroïde bij Mexico en massaal vulkanisme in India teweeg brachten in het dieren- en plantenrijk tijdens en na de Krijt-Tertiair massa-extinctie.

De ‘vogels’ – of eigenlijk vliegende dinosauriërs – leken aan deze catastrofe ontsnapt te zijn, hoewel daar erg weinig bewijs voor was. Zoveel fossiele vogels zijn immers niet bekend van vlak voor en na de beruchte grens.

Wetenschappers hebben de vogelfauna opnieuw onderzocht en kunnen nu deze brandende vraag wèl beantwoorden. Het werk van Nicholas Longrich (Yale University, VS) werd gepubliceerd in PNAS.

Vlak voor de grens

De vogelbotten komen uit de Verenigde Staten (de staten Montana, North Dakota, South Dakota en Wyoming) en Canada (Saskatchewan) uit gesteenten van de laatste 1,5 miljoen jaar voor de grens. Maar het kan nog preciezer: volgens datering met behulp van het oude aardmagneetveld opgeslagen in de gesteenten blijken de botten slechts tot 300.000 jaar ouder zijn dan de Krijt-Tertiair grens.

Hoeveel vogels?

Tot op heden was niet goed bekend hoeveel vogels nu van de vindplaatsen in de vijf staten kwamen. Wat was het probleem? Vogelbotten worden bijna altijd los gevonden; alle botten liggen dus niet netjes bij elkaar, maar vaak vind je maar één bot. In de loop van de jaren zijn vogelsoorten beschreven op basis van verschillende losse botonderdelen. Dit is heel gevaarlijk want vogel A beschreven op basis van een opperarmbeen en vogel B op basis van een schedel kunnen maar zo dezelfde soort zijn.

Medium
Ravenbekuitsteeksels van diverse vogelsoorten uit het Late Krijt van Noord-Amerika.
Nicholas Longrich

De wetenschappers kozen daarom om de soortenrijkdom van vogels te bepalen op basis van één onderdeel van het skelet: het meest voorkomende ravenbekuitsteeksel. Dit werkt ook prima omdat de variatie van dit bot binnen een soort minimaal is. In totaal kwamen er zo 15 soorten vogels tevoorschijn; enorm veel voor het Late Krijt.

Na bijtelling van twee andere soorten op basis van andere botten die volgens de onderzoekers van andere soorten moeten zijn, blijkt het zelfs te gaan om de rijkste vogelfauna van het Late Krijt. De fauna is echter nog verre van modern te noemen; dat komt pas later na de grens in het Paleogeen.

Lichtgewichten

Aan de hand van de botten kan redelijk geschat worden hoe groot en zwaar de vogels waren. De zwaarste vogel bleek ongeveer 5 kg, terwijl de zwaarste vogels van tegenwoordig veel zwaarder dan 10 kg zijn. Mogelijk konden vogels toen nog niet zo groot worden, omdat vogels in het Late Krijt nog flinke concurrentie hadden van de pterosauriërs, die nabij de grens uit zouden sterven.

Uitsterven en overleven

Na de Krijt-Tertiair grens komen veel van de vogelsoorten niet meer voor. Vogels ontkwamen dus uiteindelijk ook niet aan de massa-extinctie. Hoe dat precies kwam verklaart Longrich als volgt: “De directe inslag is niet verantwoordelijk voor de schade. De asteroïde bracht veel stof in de atmosfeer en mogelijk ook veel sulfaat afkomstig van de gesteenten waar de asteroïde insloeg. Dit stof en sulfaat zouden voor een afname van het licht dat het aardoppervlak bereikte hebben gezorgd zodat fotosynthese stopte voor vele maanden. Zonder planten sterven de planteneters uit, maar ook de organismen die planteneters op het menu hebben staan.”

Large
Links de het Krijt periode (Cretaceous) en het opvolgende Paleogeen (onderdeel van het Tertiair). Naar boven toe wordt het dus jonger. Rond de grens is te zien dat veel vogels ophouden te bestaan in dit cladogram. Uiterst rechts de overlevers.
Nicholas Longrich

In tegenstelling tot de pterosauriërs overleefden de vogels de extinctie als groep uiteindelijk dus wel! Mogelijk komt dit omdat ze in het Late Krijt enorm in diversiteit toenamen en dus meer kans hadden om als groep te overleven. Longrich: “De overlevende vogels aten mogelijk insecten die dode planten en dieren aten, of ongewervelden in stoompjes.”

Net zoals bijna alle diergroepen op aarde ontkwamen dus ook de vogels uiteindelijk niet aan de malaise op het einde van de Krijt periode, maar hebben de overlevende zich uitermate goed weten te herstellen.

Bron:

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 september 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.