Je leest:

Ontslag minister vanwege scheiding

Ontslag minister vanwege scheiding

Historische berichtgeving ten tijde van de Eerste Wereldoorlog

Auteur: | 2 februari 2015

Het is begin februari 1916. Terwijl in Europa de hevigste oorlog ooit woedt, is in het neutrale Nederland het ontslag van de minister van Financiën groot nieuws. Zijn privéleven zou hier de oorzaak van zijn geweest, volgens een krantenbericht. Het Historisch Nieuwsblad geeft met zijn WOI-krant een interessant kijkje in de politieke strijd en de normen en waarden van een eeuw geleden. En de subjectieve berichtgeving hierover door de verzuilde pers.

‘Minister van Financiën Treub dient ontslag in bij koningin’ Van onze verslaggever in Den Haag (De Graafschap, 28 januari 1916).

“Minister van Financiën Willem Treub (Vrijzinnig-Democratische Bond, in 1946 opgegaan in de PvdA red.) heeft een audiëntie bij de koningin aangevraagd en zal zijn ontslag indienen. De reden is een conflict met de Tweede Kamer. Treub werkte aan de herziening van het belastingstelsel. Voor de financiering van zijn ontwerp Ouderdomswet (een voorloper van de AOW uit 1956 red.) diende hij ook een voorstel voor pensioenbelasting in. Hij wilde deze voorstellen in de Tweede Kamer aan elkaar koppelen.”

17 wo1 nederland
‘Onze sterkste minister verwijderd. Honden die bijten kunnen, hebben wij hier ook gedurende de oorlog niet nodig!’ Prent door Jan Sluijters, 12 februari 1916.
IISG

“Bij de behandeling van deze plannen door de Kamer diende SDAP-Kamerlid Jan Schaper een motie in dat die koppeling niet kan worden aanvaard (ook de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij ging op in de PvdA in 1946 red.). Volgens Schaper betekent het ouderdomspensioen een verzekering in de slechtste vorm. Hoewel minister Treub verklaard had in deze motie een afkeuring van zijn beleid te zien, werd ze toch aangenomen met 45 tegen 42 stemmen. Enige liberalen van Treubs partij stemden ook voor de motie. Net als enige rechtse Kamerleden, die gebruik maakten van de mogelijkheid het kabinet te beschadigen.”

“Door een politiek als deze valt nu een man als Treub. Hij vormde samen met premier Pieter Cort van der Linden en minister van Buitenlandse Zaken John Loudon een driemanschap dat het Nederlandse schip van staat tot dusver veilig tussen de talrijke zichtbare en blinde klippen door loodste tijdens de woedende orkaan die thans raast over Europa. Nadat de motie was aangenomen, kwamen de ministers in het Kamergebouw bijeen voor verder overleg en besloot Treub naar de koningin te gaan.”

‘En weer gaat Willem Treub scheiden’ De Tijd (Katholiek Dagblad van 1845 tot 1974 red.)

266px mr. m.w.f. treub
Willem Treub (1858 – 1931) was een Nederlands liberaal econoom en minister van Financiën van 24 oktober 1914 tot 8 februari 1916. Vervolgens was hij ambteloos tot 22 februari 1917 waarna hij tot 9 september 1918 opnieuw het ambt van minister van Financiën vervulde.
wikicommons

“Het is gebruikelijk het privéleven van politici buiten beschouwing te gelaten. Maar naar wij horen kan het voornemen van minister Willem Treub om op te stappen niet alleen om politieke redenen worden verklaard, al beweert hij zelf van wel.”

“Het huishouden van de minister in Scheveningen is namelijk opgebroken. Hij adverteerde in Het Vaderland dat hij zijn intrek heeft genomen in een Haags pension. Naar wij vernemen staat een en ander in verband met zijn plannen om te hertrouwen. Niet alle parlementsleden ter linkerzijde zijn hiermee ingenomen. Zoals bekend scheidde Treub al eerder van zijn eerste echtgenote en huwde hij een andere vrouw.”

“Het Nieuws van de Dag schrijft: ‘Het staat vast dat de heer Treub, minister van Financiën en vrijzinnig-democraat, zal aftreden om redenen van particuliere aard. Het is namelijk een publiek geheim dat hij op scheiden staat. Hij wil opnieuw in het huwelijk treden. Dit keer met een dochter van de toneelspeler Judels met wie hij al enige tijd in Hotel Central samenleeft. Zijn echtgenote vertoeft in Zwitserland.’”

Verdere berichtgeving

Door NRC (liberaal): “Treub was een krachtige figuur, een begaafde man en een hard werker. Om onze financiën weer op orde te brengen, was de leiding nodig van iemand met talent en voortvarendheid. Treub beschikt over beide; zijn politiek om nog voor de vrede het financiële vraagstuk tot een oplossing te brengen en ons belastingwezen op nieuwe grondslag te hervormen, had onze bijval. Er was ruimte voor overleg tussen regering en Kamer. De Kamer zelf had reeds te kennen gegeven, dat zij tot inschikkelijkheid bereid was. Treub had daarom van zijn kant ook enige plooibaarheid aan de dag kunnen leggen. Helaas heeft de minister dat niet begrepen.”

Raderwerkstil
De voorpagina van socialistisch dagblad Het Volk van 8 februari 1903, getekend door Albert Hahn naar aanleiding van de Spoorwegstakingen van 1903: “Gansch het raderwerk staat stil/ Als uw machtige arm het wil”. (De krant werd uitgegeven van 1900 tot 1940.)

Door Het Volk (sociaaldemocratisch): “Ook al heeft Treub goede dingen voor de arbeiders gedaan, toch was het voor de sociaaldemocratische fractie onder leiding van Jan Schaper onmogelijk hem te handhaven. Voor de hele linkerzijde was het een plicht zich van hem los te maken. Tijdens het debat bleken drie kanten van Treub: die van de oude socialistenhater, die van de principiële bestrijder van de staatspensionering en die van de man die scherper stelling neemt tegenover zijn tegenstanders naarmate zij krachtiger bezwaar maken tegen zijn beleid.”

Nogmaals door De Tijd (rooms-katholiek): “Het is politiek van de platste soort waardoor minister Treub is gevallen. De linkerzijde heeft zich niet tevreden gesteld met de tegemoetkomende houding van de minister. Hij zag af van zijn eis om eerst de voorlopige verslagen van de belastingontwerpen te zien vóór de openbare behandeling van de Ouderdomswet in de Tweede Kamer. Maar de Kamer heeft niet willen wachten. Men mag dan ook niet spreken van ‘de zelfmoord van Treub’. Wat men hem ook moge verwijten, zeker niet dat hij niet royaal en openlijk zijn mening heeft verdedigd of dat hij met opzet een conflict met de Kamer zou hebben gezocht.”

h3. Bron
01 wo1 cover
De cover van de WOI-krant, nummer drie.
HIstorisch Nieuwblad

Deze nieuwsberichten komen uit de WOI-krant van januari 2015, een tweemaandelijkse speciaal van Historisch Nieuwsblad, met berichten over de Eerste Wereldoorlog uit de dagbladen van toen.

Er verschijnen in totaal acht edities. Meer informatie over nabestellen van eerder verschenen exemplaren is te vinden op de website van de WOI-krant.

Dit artikel is een publicatie van Historisch Nieuwsblad WOI-krant.
© Historisch Nieuwsblad WOI-krant, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 februari 2015

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.