Je leest:

Onderzoek leidt tot taalbewustzijn bij gebruikers uitstervende taal

Onderzoek leidt tot taalbewustzijn bij gebruikers uitstervende taal

Auteur: | 31 oktober 2007

Op 30 oktober promoveert Dörte Borchers op het Sunwar. Deze Himalayataal, die gesproken wordt in het oosten van Nepal, telt nog zo’n 20.000 sprekers. Het Sunwar is een bedreigde taal, maar het onderzoek van Borchers lijkt een nieuw taalbewustzijn teweeg te brengen bij de Sunwarsprekers.

De aandacht van taalkundige Dörte Borchers voor de uitstervende Himalayataal Sunwar heeft de interesse van de gebruikers voor hun taal doen aanwakkeren. ‘Ik kan het uitsterven van de taal niet voorkomen, wel de kijk van de gebruikers erop veranderen.’

Onware gedachte

De Himalayataal Sunwar telt nog zo’n 20.000 sprekers in het oosten van Nepal, zo’n 120 kilometer van Kathmandu. Hoewel het een kleine taal is, blijkt deze nog springlevend te zijn in zo’n dertig dorpen. Toch wordt het Sunwar bedreigd, vooral doordat veel jonge dorpelingen naar de stad (meestal Kathmandu) trekken. Ze huwen daar veelal een partner die het Sunwar niet spreekt. Als ze kinderen krijgen, wordt hun het Sunwar niet meer geleerd, omdat de ouders – ten onrechte – menen dat het hoofd van een kind geen twee talen kan bevatten.

Dörte Borchers (links) wekte in de Himalaya interesse voor de Sunwar taal en cultuur.

Lagere kaste

Daar komt nog bij dat binnen het hindoeïsme – de overheersende godsdienst in Nepal – Sunwarsprekers tot een lagere, onaanraakbare kaste worden gerekend. Een verklaring daarvoor kan zijn dat het voorvoegsel Sun, dat in het Nepalees goud betekent, Nepalezen doet vermoeden dat de Sunwarsprekers met goud werken, en dat wordt als een minderwaardige bezigheid gezien. Dit zou dan weer de reden kunnen zijn waarom Sunwaranen in de stad het gebruikelijke achtervoegsel Sunwar uit hun naam weglaten. Het verhaal gaat dat een Hindoestaans meisje haar huwelijk afzegde omdat haar toekomstige echtgenoot een Sunwar bleek.

Taalbewustzijn

Borchers vertrok naar het gebied in Nepal waar Sunwar wordt gesproken – niet ver van Mount Everest Base, het basiskamp vanwaaruit de beklimmingen van de Mount Everest van start gaan – en leerde in ongeveer tien weken zoveel Sunwar dat ze een gesprek kon voeren. Vervolgens begon ze met het beschrijven van de taal. Ze merkte dat haar aanwezigheid in de Sunwardorpen een soort taalbewustzijn teweeg bracht onder de sprekers van de taal. ‘Ze vonden het bijzonder dat een Europese onderzoeker de bergen in trok om hun taal te leren en vier jaar lang te bestuderen. Daardoor begrepen ze dat het niet vanzelfsprekend is dat hun (achter)kleinkinderen Sunwar spreken. Ze beseften plotseling dat er al een generatie zonder Sunwar aan het opgroeien is.’ Borchers kan niet hard maken dat het door haar onderzoek komt, maar de Sunwar-stedelingen dragen weer vaker ‘Sunwar’ in hun naam. Ook vieren zij in de stad weer het offerfeest voor Candi, godin van de regen, ‘een viering die eerst alleen in de dorpen plaatsvond.’

Ter ere van Candi, godin van de regen, wordt een religieus feest gevierd. Dit moet de oogst positief beïnvloeden.

Leenwoorden teken van ontwikkeling

De Sunwar-sprekers gebruiken steeds vaker Nepalese telwoorden en duiden ook de dagen van de week en de maanden van het jaar in het Nepalees aan, vertelt Borchers. Is dat geen teken van verval? Nee, zegt Dörte Borchers stellig. ‘Een levende taal zonder leenwoorden bestaat niet. Het gebruik van woorden of zinsconstructies uit een andere taal is normaal, het wijst erop dat een taal in ontwikkeling is. Ik acht de kans dat het Sunwar zal overleven best groot. Men begint, al dan niet door het optekenen van de grammatica door een taalkundige, de eigen cultuur en taal interessant te vinden, al is dat natuurlijk nog geen garantie voor het voortbestaan.’

Uit de vergetelheid

Het Sunwar is nauwelijks beschreven. Er bestaat een woordenlijst van zo’n honderd woorden, een artikel over Sunwar-werkwoorden en een beschrijving van een Sunwar-dialect. Daarnaast hebben enkele missionarissen een schamele poging tot taalbeschrijving gedaan.

Op 30 oktober promoveert Dörte Borchers bij George van Driem op het Sunwar. Haar proefschrift A grammar of Sunwar is onderdeel van het Himalayataalproject van de Universiteit Leiden. Borchers boek behoedt de taal voor de vergetelheid. ‘Ik heb niet de illusie dat alleen mijn taalbeschrijving het Sunwar levend houdt, maar het proefschrift zorgt er in elk geval voor dat toekomstige linguïsten weten hoe de taal in elkaar zit. Of zat, natuurlijk.’

Dit artikel is verschenen in de nieuwsbrief van de Universiteit Leiden.

Lees meer over bedreigde talen:

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Leiden.
© Universiteit Leiden, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 31 oktober 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.