Je leest:

Of ruiken of kleuren zien

Of ruiken of kleuren zien

Auteur: | 30 januari 2004

Dieren die kleuren kunnen zien, kunnen slecht ruiken, blijkt uit genetisch onderzoek.

Zoogdieren bezitten ruim duizend olfactorische receptor- genen, die de basis vormen voor de reuk. Daarvan zijn er bij de mens zo’n 60 procent in onbruik geraakt: pseudo-genen. De mens staat bekend als een slechte ruiker. De muis bijvoorbeeld ruikt veel beter, die gebruikt nog 80 procent van de familie van olfactorische receptorgenen.

De Zweeds evolutionair-bioloog Svante Pääbo bekeek samen met Israëlische genetici hoe dat zit bij achttien apensoorten. Hij kwam een interessante correlatie op het spoor: alle apen die kleuren kunnen zien, kunnen slecht ruiken ( PloS Biology, januari 2004). De nieuwe wereldapen (zoals wolaap en kapucijnaap) zien de wereld in zwart-wit. Ze ruiken daarentegen goed, ze gebruiken 80 tot 85 procent van de reukgenen.

De apen die leven aan deze zijde van de Atlantische oceaan (resusaap, gorilla) kunnen wel kleur zien. Ze gebruiken echter maximaal zeventig procent van de reukgenen. Pääbo vond één uitzondering: de zwarte brulaap is een nieuwe wereldaap die wel kleuren kan zien. Maar zijn reukvermogen was dan ook beperkt: slechts zeventig procent van zijn olfactorische genen bleek intact.

Kennelijk is het zien van kleuren (de kleurgevoelige staafjes in de ogen) op twee plaatsen ontstaan. Het is dus of-of. Óf kleuren zien, óf goed ruiken. De onderzoekers werpen daarvoor evolutionaire verklaring op. Toen de oude-wereldapen 23 miljoen jaar terug kleuren begonnen te zien, werd het reukvermogen kennelijk minder belangrijk – met degeneratie van geurgenen tot gevolg. Het was niet nodig om in beide zintuigen uit te blinken. De aap die de wereld in zwart-wit ziet, kan dat ruiken of bijvoorbeeld een vrucht rijp is of niet. De aap met kleurenzicht kan zien dat een rijpe vrucht meer rood dan groen is.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 januari 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.