Je leest:

Ode aan diversiteit

Ode aan diversiteit

Auteur: | 21 oktober 2010

Leven is oorlog. En waar oorlog woedt, is een wapenwedloop. Bij dieren resulteert die wapenwedloop, die al honderden miljoenen jaren voortschrijdt, in de meest bizarre aanpassingen. Of die nu tegen de kou, eenzaamheid of andere dieren zijn gericht: allemaal zijn ze een toonbeeld van evolutie en het toppunt van biodiversiteit.

Boksen met tentakels

Naam: Lybia Tessalatta of Pom pom krab Type: krab Leeft: in de Stille Oceaan Waar: misbruikt andere dieren om te boksen

Solanaboy, Flickr.com

Het zou eigenlijk dierenmishandeling moeten heten. Deze krab heeft als bokshandschoenen namelijk een beest op zijn vuisten geplakt: een anemoon. In plaats van scharen wappert deze krab met netelige tentakels. Die prikken nog kleinere diertjes dood, waarna de krab zijn vingers -ehm, tentakels- aflikt. Het klinkt cru voor de anemoontjes, maar die doen er juist hun voordeel mee. Ze worden altijd gratis vervoerd naar de plekjes met het meeste voedsel. Van dierenmishandeling is geen sprake. Zo’n relatie tussen twee organismen heet symbiose, en is min of meer typisch voor ecosystemen met veel biodiversiteit. Veel diversiteit betekent dat er veel planten en dieren zijn die ieder hun eigen ding doen; ze zijn specialisten. En juist specialisten kunnen elkaar helpen (“ik ben goed in voedsel vangen” en “ik kan overal heen lopen” is een handige combinatie).

Tuinieren is sexy

Naam: Ptilonorhynchus violaceus of Satijnblauwe prieelvogel Type: zangvogel Waar: in Queensland, Australië Bizar: doet aan tuindesign om van vrouwtjesvogels huisvrouwen te maken

Brett.Donald, Flickr.com

Een radicaal uit de hand gelopen vorm van kieskeurige dames heeft van de mannetjes van deze zangvogels tuinierende nestbouwers gemaakt. In het geval van de Satijnblauwe prieelvogel zijn de dames gek op -u raadt het al- de kleur satijnblauw. Mannetjes hebben daarom deze kleur in hun ogen en vacht verwerkt, maar dat is voor mevrouw blijkbaar niet goed genoeg. Daarom doen de heren er goed aan om tientallen kilometers te vliegen en blauwe objecten te verzamelen. Een mannetje kan uren bezig zijn met het arrangeren van dopjes, bloemen en plastic. Het moet er perfect uitzien. Het meest bijzondere is nog wel dat dit precieze tuinontwerp meer lijkt op vooruit gepland gedrag, in plaats van instinctief handelen. Probeert een mannetje zich te verplaatsen in de gedachten van een vrouwtje, terwijl hij zijn tuin ontwerpt? Dat is moeilijk vast te stellen, maar het is goed mogelijk dat deze vogels slimmer zijn dan ze op het eerste gezicht lijken. Dat is misschien niet zo vreemd als je bedenkt dat kraaien -die hebben al bewezen behoorlijk uitgekookt te zijn- hun meest naaste verwanten zijn.

De egel die geen egel was

Naam: Echinops telfairi of Kleine egeltenrek Type: onbekende zoogdierfamilie Waar: op het eiland Madagascar Bizar: lijkt raadselachtig veel op egels

Wikimedia Commons

We hebben het al verklapt: dit is geen egel. Het is een zogenaamde tenrek, een familie zoogdieren op Madagascar waarvan wetenschappers nog twijfelen in welk hokje ze precies thuishoren. Ze zijn in ieder geval geen naaste familie van egels. Nee, het lijkt erop dat het afstammelingen zijn van een speciale tak Afrikaanse zoogdieren, waartoe opvallend genoeg olifanten en zeekoeien behoren. Verrassend misschien, maar het rijmt wel met het idee dat Madagascar ooit aan Afrika vastzat, vervolgens met het continent brak, en inmiddels miljoenen jaren lang een eigen, eenzame evolutie van zoogdieren kent. Blijkbaar waren er al die tijd geen egels op het eiland, dus de vacature voor egels stond lang open. Vacatures -of niches, zoals biologen het noemen- die bij ons gevuld zijn door muizen en otters, zijn op Madagascar eveneens gevuld door tenreks die bijzonder veel op Europese muizen en otters lijken. Dat maakt tenreks het boegbeeld van convergente evolutie: de evolutie van aanpassingen die zo handig zijn dat meerdere families eraan zijn begonnen. Een ander voorbeeld van convergente evolutie is de vleugel. Zowel vogels als vleermuizen hebben deze aanpassing doorgevoerd.

Lullig mannetje

Naam: Ceratias holboelli of Krøyer’s diepzee-hengelvis Type: hengelvis Waar: alle oceanen (als je maar diep gaat) Bizar: de eeuwige zuigzoen

Australian Conservation Foundation

Al van de schrik bekomen? Deze vrouwtjesvis mag er dan duivels uitzien, de romantische relatie die ze erop nahoudt zou zelfs niet een horrorgedicht van Edgar Allen Poe misstaan. Dat friemelige dingetje op haar kop is haar man, de liefde van haar leven. Of beter gezegd: de liefde van zijn leven, want hij is degene die zich letterlijk in haar vastbijt. Vastgebeten mannetjes veranderen als het ware in een parasiet die zich aansluit op de bloedsomloop van het vrouwtje, en zo teert op haar lichaamssappen. Na een tijdje fuseert zijn lichaam zelfs helemaal met die van het vrouwtje, waarna er van het mannetje niet veel meer overblijft dan de testikels. Dat laatste is handig voor het vrouwtje, want nu heeft ze haar eigen spermavoorraad. Deze haast parasitaire manier van seks is handig, want de diepzee is een koude, stikdonkere woestijn waarin de kans om een geschikte partner -of überhaupt een soortgenoot- tegen te komen nihil is. De nadruk ligt op geschikte partner, want in de diepzee want de mannetjes die de zoektocht naar een vrouwtje overleven, bewijzen daarmee dat ze goede genen hebben. En daar wil het vrouwtje wel wat zaad van.

Hoofd? Kont? Neus!

Naam: Condylura cristata of sterneusmol Type: mol Waar: Oosten van Canada en Verenigde Staten Bizar: vingers aan de neus

Hillbraith, Flickr.com

Wat van deze merkwaardige behaarde kortbenige kruipers te denken? We zien hier twee jonge exemplaren van de sterneusmol, en het tentakelige roze uitsteekseltje is inderdaad zijn neus. Opvallend genoeg is de neus niet in de eerste plaats om te ruiken: nee, de mol voelt ermee, zoals wij met onze vingers voelen. De blinde sterneusmol tast met zijn 22 tentakels prooien af en besluit op basis daarvan of hij er een hapje van zal nemen. Gezien het aantal zenuwen in de tentakeltjes is de neus van de sterneusmol het meeste gevoelige stukje huid van alle zoogdieren; gevoeliger zelfs dan onze vertrouwde vingertoppen. En daarmee onderscheidt de mol zich van alle andere zoogdieren. Hoewel, hij lijkt met zijn gevoelige neus enigszins om een andere rare snuiter: het vogelbekdier. Dat zoogdier heeft net zo’n gevoelige neus – maar dan anders. In plaats van voelen, pikt de neus van het vogelbekdier elektrische signalen uit het water op waarmee hij prooidieren vindt.

Hoofd? Kont? Neus!

Naam: Deinopsis of netwerpspin (vrij vertaald) Type: spin Waar: Australië Bizar: weeft een web, gooit ermee

Ons laatste toonbeeld van biodiversiteit en evolutie is zo bijzonder, dat we een filmpje nodig hebben om zijn specialiteit te showen. We zien hier één soort van de spinnenfamilie Deinopidae en zij (het is een meisje) heeft zich aangepast om niet voorbij vliegende insecten te vangen, maar wandelende. Een truc die, vanuit een hangende positie, alleen deze spinnen hebben geleerd. Groot voordeel van deze jachtmethode is dat je niet een groot web hoeft te onderhouden en makkelijk kan verhuizen. Het resultaat van webben werpen is spectaculair: dat zie je hieronder in het Engelse BBC-filmpje.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 21 oktober 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.