Je leest:

Oases in de diepzee

Oases in de diepzee

Auteur:

Bij koraal denk je al snel aan kleurrijke tropische riffen, zoals het Groot Barrièrerif. Soortgelijke riffen worden ook gebouwd door koudwaterkoralen. Met dank aan de snelle ontwikkelingen op het gebied van de onderwatertechnologie weten we nu dat die koudwaterkoralen wereldwijd voorkomen in de koude, donkere delen van de oceaan. Ze groeien vooral op continentale hellingen, op zogenoemde seamounts en op andere verticale structuren, zoals bijvoorbeeld de poten van boorplatformen.

De meeste koudwaterkoralen leven tussen de 400 en 1.000 m waterdiepte bij een temperatuur van ongeveer 4 tot 12 graden. Net als tropische koralen vormen koudwaterkoralen riffen die kilometers lang en breed kunnen worden. Het grootste levende koudwaterrif is te vinden voor de kust van Noorwegen. Ook ten noordwesten van Ierland, in de Golf van Mexico, langs de Amerikaanse oostkust en zelfs in de Arctische gebieden zijn koudwaterkoraalriffen ontdekt.

Koudwaterkoralen vormen net als tropische koralen een driedimensionale structuur, die door vele andere diersoorten wordt gebruikt als stabiel substraat, schuilplaats of kraamkamer. Daarom worden koudwaterkoraalriffen gezien als oases van biodiversiteit en vooral van biomassa. Tot nu toe zijn er meer dan 1.300 diersoorten gevonden op levende koudwaterkoraalriffen in de Atlantische Oceaan.

Het grootste verschil tussen tropische en koudwaterkoralen is dat de laatste onafhankelijk kunnen leven van licht. Voor hun voedsel zijn ze afhankelijk van primaire productiviteit aan het wateroppervlak. Koudwaterkoralen hebben geen symbiotische algen in hun weefsel, maar vangen met hun tentakels voedseldeeltjes uit de waterkolom.

Aanvankelijk werd gedacht dat koudwaterkoralen vooral talrijk zijn op plaatsen waar methaangas uit de zeebodem ontsnapt, waarbij de koralen zouden leven van de bacteriële activiteit die te vinden is rond zo’n gasbron. Maar onderzoek aan de isotopensamenstelling van koralen heeft aangetoond dat ze onafhankelijk leven van gas. Ze blijken vooral afhankelijk van organische koolstof uit de bovenste waterlagen. Het voedsel van de koudwaterkoralen bestaat voornamelijk uit resten van plantaardige algen, of uit zoöplankton.

Het aantal organismen per vierkante meter op de koudwaterkoraalriffen is veel hoger dan op de naastgelegen zeebodem. Die hogere biomassa vereist ook een verhoogde aanvoer van voedseldeeltjes. De mechanismes die zorgen voor het transport van voedsel vanaf het wateroppervlak naar de bodem zijn bepalend voor het succes van de koralen. De afgelopen jaren is er door medewerkers van het NIOZ veel onderzoek gedaan met behulp van zogenoemde bodemlanders. Dat zijn instrumenten die voor lange tijd de veranderingen in de omgevingsfactoren, zoals temperatuur, zoutgehalte, stroomsnelheid en de hoeveelheid deeltjes in de waterkolom kunnen meten.

Onderzoekers pelagia
Onderzoekers aan boord van de Pelagia bekijken monsters van een koudwater koraalrif.
NIOZ, Texel

Turbulent milieu

Koudwaterkoralen blijken vooral voor te komen op plekken waar het water zeer turbulent is. Zo zijn er tot tweehonderd meter hoge interne golven gemeten in een koraalgebied op 450 kilometer ten westen van Groot-Brittanië, de Rockall Bank. Op een diepte van 600 tot 1.000 meter gaan deze golven gepaard met hoge stroomsnelheden. De turbulentie die daardoor wordt veroorzaakt is vergelijkbaar met de energie die aanwezig is in een ondiepe zee. Daarnaast zorgt deze golfbeweging voor een dagelijkse temperatuursverandering van ongeveer 3 graden. Nog extremere temperatuurvariaties zijn gemeten in een koraalgebied voor de kust van North Carolina. Door het meanderen van de Golfstroom in en uit het koraalgebied werden hier temperatuursveranderingen gemeten van wel 10 graden binnen één dag. Het lijkt er dus op dat koudwaterkoralen veel beter bestand zijn tegen veranderende omgevingsomstandigheden dan tropische koralen.

Op de Ierse continentale helling hebben de koudwaterkoralen kilometers lange, brede en tot wel 360 meter hoge heuvels gevormd. Deze heuvels zijn gedurende de afgelopen 1,5 miljoen jaar gebouwd en bestaan helemaal uit koudwaterkoraaltakken en sediment dat daartussen is gevallen. De koraalriffen functioneren dus eigenlijk als een soort sedimentval. Omdat de koudwaterkoralen voorkomen op dieptes in de oceanen waar weinig of geen sedimentatie plaats vindt, vormen deze riffen ook een perfect ‘archief’ om het paleoklimaat te reconstrueren. Zo blijkt dat de koralen bij Ierland voornamelijk groeiden tijdens warme periodes en helemaal afwezig waren tijdens ijstijden. Het bovenste deel van deze riffen is dus pas na de laatste ijstijd aangegroeid en is daarmee niet ouder dan 11.000 jaar. In de Golf van Cadiz voor de kust van Marokko is dit proces precies omgekeerd. Hier komen de levende koralen voor tijdens glacialen en zijn ze op dit moment afwezig. Ook dit patroon valt te verklaren met de aan en afwezigheid van voldoende voedsel. Het is waarschijnlijk dat tijdens ijstijden de productiviteit aan het wateroppervlak in de Golf van Cadiz veel hoger was dan nu, terwijl voor de Rockall Bank precies het omgekeerde geldt.

Koudwaterkoraalriffen zijn vanwege de relatief hoge dichtheid aan organismen, hun hoge biomassa en hun structuur belangrijk voor vissen. Door bodemvisserij, die tegenwoordig al diepten bereikt van 1.500 meter, is een aantal van deze breekbare riffen beschadigd of zelfs vernietigd. Inmiddels worden de belangrijkste riffen nationaal dan wel internationaal beschermd. Dat wil zeggen: voor zover ze zijn ontdekt.

Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 juni 2014

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE