Je leest:

Nobelprijzen 2010

Nobelprijzen 2010

Deze week maakt het Nobel-comité de winnaars van de Nobelprijzen 2010 bekend. Op 10 december nemen de laureaten hun prijs in ontvangst in het Zweedse Stockholm.

Deze week wordt er maandag 4 oktober tot en met maandag 11 oktober op elke werkdag een winnaar bekend gemaakt. Donderdag 7 oktober werd duidelijk dat de Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa de Nobelprijs voor Literatuur ontvangt. Afgelopen vrijdag ging de Nobelprijs voor de Vrede naar Liu Xiaobo, voor zijn strijd voor fundamentele mensenrechten in China. De Nobelprijs voor de Economie ten slotte ging naar Peter A. Diamond, Dale T. Mortensen en Christopher A. Pissarides voor hun onderzoek naar zoekfricties en frictiewerkloosheid.

Toen Alfred Nobel bepaalde dat zijn fortuin na zijn dood gebruikt moest worden om wetenschappelijk onderzoek te belonen, kon hij niet geweten hebben wat voor een impact die prijs zou hebben. Iets meer dan honderd jaar na de eerste uitreiking is de Nobelprijs de hoogste eer die een wetenschapper te beurt kan vallen.

Testament

Nobel legde in zijn testament vast, dat de jaarlijkse Nobelprijs bestemd was voor topprestaties in vijf gebieden: Fysiologie en Geneeskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Literatuur en natuurlijk de werken voor de Vrede. Later werd met sponsoring van de Bank van Zweden de Nobelprijs voor de Economie ingesteld.

Tijdens de Nobel-week in oktober is het altijd nagelbijten: de short list van genomineerden waaruit het Nobel-comité de winnaars kiest, blijft strikt geheim. Pas vijftig jaar na de prijsuitreiking worden die stukken openbaar gemaakt. De naam van de prijswinnaars zelf lekt al helemaal niet vroegtijdig uit en dus is het in de eerste week van oktober afwachten tot de persberichten naar buiten komen.

Nobelprijs Geneeskunde 2010

Dit jaar gaat de Nobelprijs voor Geneeskunde naar één man: Robert Edwards, de bedenker en ontwikkelaar van in-vitrofertilisatie, beter bekend als IVF. Zijn bijna dertig jaar durende onderzoek naar kunstmatige bevruchting culmineerde op 25 juli 1978 in de geboorte van ‘s werelds eerste ’reageerbuisbaby’.

Inmiddels zijn er naar schatting zo’n vier miljoen mensen geboren dankzij IVF. Het is de beste behandeling voor onvruchtbaarheid, een aandoening waar meer dan tien procent van alle koppels ter wereld onder lijden.

Nobelprijs Natuurkunde 2010

Twee mannen zien hun werk aan grafeen, het materiaal van één atoom dik, dit jaar beloond worden met de Nobelprijs voor Natuurkunde. Russen Andre Geim en Konstantin Novoselov toonden aan dat het mogelijk is om een enkele laag koolstofatomen van een blokje grafiet af te trekken. Hiermee was grafeen, één van de eerste stabiele tweedimensionale materialen, een feit.

Professoren Andre Geim (links) en Konstantin Novoselov, de winnaars van de Nobelprijs voor Natuurkunde 2010.

Grafeen is niet alleen het dunste materiaal dat we kennen, maar ook het sterkste. Het geleidt elektriciteit even goed als koper, en warmte beter dan elke ander bekend materiaal. Het is bijna helemaal doorzichtig, maar tegelijkertijd zo dicht dat zelfs het kleinste gasatoom er niet doorheen kan. Grafeen staat aan de basis van nieuwe transistors, transparante touchscreens, zonnecellen en zelfs hele nieuwe generaties ‘slimme’ auto’s en vliegtuigen.

Andre Geim is bijzonder hoogleraar aan de Radboud Universiteit van Nijmegen en won eerder al de IgNobelprijs voor zijn onderzoek aan zwevende kikkers. Op Kennislink verscheen eerder dit jaar een interview, waarin Geim praatte over grafeen, uitvindingen doen en zijn hamster, die hij eerder opvoerde als co-auteur van een wetenschappelijk artikel.

Nobelprijs Scheikunde 2010

De Nobelprijs voor Scheikunde 2010 is toegekend aan Richard F. Heck, Ei-ichi Negishi en Akira Suzuki. Ze delen de prijs ‘voor palladium gekatalyseerde koppelingsreacties in organische synthese’. Het belang van hun onderzoek ligt in ‘de ontwikkeling van nieuwe, meer efficiënte manieren om koolstofatomen aan elkaar te koppelen en zo de complexe moleculen te bouwen die ons alledaagse leven verbeteren’.

Van links naar rechts: Richard F. Heck (Verenigde Staten, 1931), emeritus hoogleraar van de University of Delaware, Newark, USA. Ei-ichi Negishi (Japan, 1935), hoogleraar bij Purdue University, West Lafayette, USA. Akira Suzuki (Japan, 1930) emeritus hoogleraar van Hokkaido University, Sapporo, Japan.

Nobelprijs Economie 2010

Dit jaar gaat de Nobelprijs voor Economie naar Peter A. Diamond, Dale T. Mortensen en Christopher A. Pissarides. Zij krijgen de prijs voor hun onderzoek naar zoekfricties en frictiewerkloosheid. De economen (twee Amerikanen en een Cyprioot) ontwikkelden verschillende modellen om zoekfricties op de arbeidsmarkt te kunnen begrijpen en verklaren.

Zoekfricties zijn een belangrijk economisch probleem, omdat het tijd, geld en menselijk kapitaal kost als vraag en aanbod elkaar niet direct ontmoeten. Neem de arbeidsmarkt. Hoe kan het toch dat werkgevers op zoek zijn naar mensen om hun vacatures op te vullen, terwijl er tegelijkertijd genoeg werklozen rondlopen die op zoek zijn naar een baan? Diamond, Mortensen en Pissarides onderzochten onder welke omstandigheden werknemers en werkgevers elkaar sneller en makkelijker vinden. Daarmee hebben ze ook de invloed van overheidsbeleid op werkgelegenheid, vacatures en het loon blootgelegd. Zo kwamen zij erachter dat hoge werkloosheidsuitkeringen zorgen voor meer werkloosheid en langere zoektijden.

De zoektheorie kan overigens ook op andere terreinen worden toegepast, zoals bijvoorbeeld de huizenmarkt, financiële markten of – heel nuttig – de huwelijksmarkt.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 oktober 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.