Je leest:

Nobelprijzen 2008

Nobelprijzen 2008

Deze week maakt het Nobel-comité de winnaars van de Nobelprijzen 2008 bekend. Op 10 december nemen de laureaten hun prijs in ontvangst in het Zweedse Stockholm.

Toen Alfred Nobel bepaalde dat zijn fortuin na zijn dood gebruikt moest worden om wetenschappelijk onderzoek te belonen, kon hij niet geweten hebben wat voor een impact die prijs zou hebben. Iets meer dan honderd jaar na de eerste uitreiking is de Nobelprijs de hoogste eer die een wetenschapper te beurt kan vallen.

Voorkant van de gouden Nobel-medaille. bron: Nobelprize.org

Testament

Nobel legde in zijn testament vast, dat de jaarlijkse Nobelprijs bestemd was voor topprestaties in vijf gebieden: Fysiologie en Geneeskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Literatuur en natuurlijk de werken voor de Vrede. Later werd met sponsoring van de Bank van Zweden de Nobelprijs voor de Economie ingesteld.

In de Nobel-week van oktober is het altijd nagelbijten: de short list van genomineerden, waaruit het Nobel-comité de winnaars kiest, blijft strikt geheim. Pas vijftig jaar na de prijsuitreiking worden die stukken openbaar gemaakt. De naam van de prijswinnaars zelf lekt al helemaal niet vroegtijdig uit en dus is het in de eerste week van oktober afwachten tot de persberichten naar buiten komen.

Maandag 6 oktober: Nobelprijs Geneeskunde naar twee kandidaten

De Nobelprijs voor de Geneeskunde wordt dit jaar verdeeld over twee onafhankelijke ontdekkingen. De helft van de prijs gaat naar de Duitser Harald zur Hausen voor het identificeren van het Humaan Papilloma Virus (HPV) bij baarmoederhalskanker. De Fransen Françoise Barré-Sinoussi en Luc Montagnier ontvangen de andere helft voor hun ontdekking van het Human Immunodeficiency Virus (HIV).

Beide ontdekkingen zijn volgens het Nobelcomité essentieel geweest voor een betere diagnose en screening van menselijke ziekten (in dit geval baarmoederhalskanker en Aids). Bovendien heeft de identificatie van beide virussen al geleid tot vaccins of medicijnen die de kwaliteit van leven voor patiënten kunnen verbeteren.

De ontdekking van zowel het Humaan Papilloma Virus (HPV, hier links) als het Human Immunodeficiency Virus (HIV, op deze afbeelding rechts) zijn volgens het Nobelcomité essentieel geweest voor een betere diagnose en screening van menselijke ziekten (in dit geval baarmoederhalskanker en Aids).

Dinsdag 7 oktober: Nobelprijs Natuurkunde naar deeltjesfysica

De Nobelprijs voor de Natuurkunde gaat dit jaar naar drie deeltjesfysici. De in Japan geboren Amerikaan Yoichiro Nambu ontvangt de helft van de prijs voor de ontdekking van het mechanisme achter spontane symmetriebreking in subatomaire deeltjes. De andere helft wordt gedeeld door de Japanners Makoto Kobayashi en Toshihide Maskawa die hebben ontdekt dat er, door zo’n zelfde symmetriebreuk, drie families quarks moeten zijn. Alledrie Nobelprijswinnaars van dit jaar houden zich bezig met verschillende soorten symmetriebreking, en hebben zo een belangrijke bijdrage geleverd aan onze kennis van subatomaire deeltjes en hun gedrag.

Quarks zijn de kleinste bouwsteentjes van materie die we kennen. (bron: The Royal Swedish Academy of Sciences)

Woensdag 8 oktober: Nobelprijs Scheikunde naar kleurend eiwit

De Nobelprijs voor de Scheikunde 2008 is toegekend aan Amerikaans onderzoek dat leidde tot de ontdekking, ontwikkeling en toepassing van het groen fluorescerende eiwit GFP ( green fluorescent protein). Dit eiwit is één van de belangrijkste hulpmiddelen in de moderne biowetenschap. Het wordt gebruikt voor het kleuren van eiwitten en cellen en maakt het bijvoorbeeld mogelijk de groei van hersencellen en het uitzaaiien van kankercellen tot in detail te volgen.

De Japanner Osamu Shimomura isoleerde het eiwit als eerste uit de kwal Aequorea victoria en ontdekte dat het groen oplichtte onder ultraviolet licht. De Amerikaan Martin Chalfie liet zien dat GFP als een waardevolle marker voor allerlei biologische fenomenen kan dienen. Zijn landgenoot Roger Y. Tsien tenslotte krijgt de Nobelprijs voor zijn systematische onderzoek dat tot een beter begrip van de fluorescentie van GFP leidde. Hij slaagde er in een heel kleurenpalet van fluorescerende eiwitten te creëren.

Onderzoekers van Harvard University (Verenigde Staten) publiceerden vorig jaar in het tijdschrift Nature een opmerkelijk staaltje van de mogelijkheden van fluorescerende eiwitten. Ze kleurden de zenuwcellen in de hersenen van een muis zodanig dat ze onder UV-licht in alle kleuren van de regenboog oplichten. De zenuwcellen produceren verschillende hoeveelheden van drie GFP-achtige eiwitten die respectievelijk geel, cyaan en rood oplichten – precies de kleuren die ook in een inkjetprinter gebruikt worden. Op deze manier kunnen de onderzoekers vaststellen hoe zenuwcellen samengevoegd worden tot hersenenweefsel. Beeld: Livet et al (2007) Nature 450 56-63

Vanaf 6 oktober maakt de Nobelstichting elke dag een van de laureaten bekend, met: 6 oktober: de Nobelprijs voor Geneeskunde 7 oktober: de Nobelprijs voor Natuurkunde 8 oktober: de Nobelprijs voor Scheikunde 9 oktober: de Nobelprijs voor Literatuur 10 oktober: de Nobelprijs voor Vrede 13 oktober: de Nobelprijs voor Economie

Kennislink geeft in de Nobelweek actuele achtergrondinformatie bij de prijsuitreiking.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 oktober 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.