Je leest:

Nobelprijzen 2006

Nobelprijzen 2006

Auteur: | 2 oktober 2006

De winnaars van de Nobelprijzen 2006 worden deze week bekend gemaakt. Op 10 december nemen de laureaten hun prijs in ontvangst in het Zweedse Stockholm.

Toen Alfred Nobel bepaalde dat zijn fortuin na zijn dood gebruikt moest worden om wetenschappelijk onderzoek te belonen, kon hij niet geweten hebben wat voor een impact die prijs zou hebben. Iets meer dan honderd jaar na de eerste uitreiking is de Nobelprijs de hoogste eer die een wetenschapper te beurt kan vallen.

Voorkant van de gouden Nobel-medaille. bron: Nobelprize.org

Testament

Nobel bepaalde in zijn testament dat de jaarlijkse prijs naar toppers in vijf gebieden zou gaan: Fysiologie en Geneeskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Literatuur en natuurlijk de nobelprijs voor de Vrede. Later sponsorde de Bank van Zweden de Nobelprijs voor de Economie.

In de Nobel-week van oktober is het altijd nagelbijten: de short list van genomineerden waaruit het Nobel-comité de winnaars kiest blijft strikt geheim. Pas vijftig jaar na de prijsuitreiking worden die stukken openbaar gemaakt. De naam van de prijswinnaars zelf lekt al helemaal niet vroegtijdig uit en dus is het in de eerste week van oktober afwachten tot de persberichten naar buiten komen.

Vanaf 2 oktober maakt de Nobelstichting elke dag een van de laureaten bekend. Kennislink geeft in de Nobelweek zo snel mogelijk achtergrondinformatie bij elke prijswinnaar.

Maandag 2 oktober: Nobelprijs Geneeskunde voor ontdekking RNA-interferentie

De Amerikaanse biologen Andrew Z. Fire en Craig C. Mello krijgen de Nobelprijs voor de Geneeskunde voor hun ontdekking van RNA-interferentie. Dat proces schakelt de activiteit van bepaalde genen in de cel aan of uit en helpt daardoor de ontwikkeling van organismen te reguleren.

Andrew Fire is verbonden aan de universiteiten van Stanford en Massachusetts; Mello werkt aan de universiteiten van Massachusetts en Harvard. Ze zijn nog geen 50 jaar oud, aan de jonge kant voor een Nobellaureaat. De twee krijgen op 10 december samen een prijzengeld van 1 miljoen Euro voor hun werk.

Eiwitproductie op basis van informatie uit het DNA. De ellenlange DNA-streng wordt ontrold, afgelezen en gekopieerd naar een mobiel mRNA-fragment. Dat reist door de cel naar de eiwitproducerende machinerie buiten de celkern. RNA-interferentie kan heel selectief sommige mRNA-fragmenten onderscheppen en zo de vorming van bepaalde eiwitten remmen. bron: Nobelprize.org / Annika Röhl. _ Klik op de afbeelding voor een grotere versie._

Nobelprijs voor RNA-interferentie

Dinsdag 3 oktober: Nobelprijs Natuurkunde voor karakteriseren kosmische achtergrondstraling Sterrenkundigen John C. Mather en George F. Smoot krijgen de Nobelprijs voor de Natuurkunde 2006 voor hun onderzoek aan de kosmische achtergrondstraling. Het tweetal liet zien dat die straling, die van over de hele hemel komt, de energieverdeling heeft van een ‘zwarte straler’ de meest basale warmtestraler in de natuurkunde. Ook ontdekten Mather en Smoot dat de achtergrondstraling niet gelijkmatig is verdeeld, een belangrijk gegeven voor sterrenkundigen omdat het ongelijkmatigheden in het vroege heelal laat zien.

Mather en Smoot deden hun onderzoek vanaf 1998 met de COBE-satelliet (COsmic Background Explorer), een speciaal ontworpen telescoop die de kosmische achtergrondstraling in kaart moest brengen. Die straling is één van de sterkste bewijzen voor de Oerknal-theorie; de achtergrondstraling is het nagloeien van het heelal na dat superhete begin. Temperatuursschommelingen in de achtergrondstraling, zoals het duo ontdekte, zijn aanwijzingen voor de allereerste klonteringen van materie in het heelal.

De beroemde afbeelding van temperatuursschommelingen in de kosmische achtergrondstraling, gemaakt met de COBE-satelliet. bron: NASA. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Nobelprijs voor onderzoek kosmische achtergrondstraling

Woensdag 4 oktober: Nobelprijs Scheikunde voor ophelderen mechanisme DNA transcriptie Nadat vele jaren achtereen twee of drie wetenschappers de Nobelprijs voor de Scheikunde moesten delen, gaat de Amerikaanse onderzoeker Roger D. Kornberg dit jaar alleen met de eer strijken. Hij krijgt de prijs “voor zijn studies aan de moleculaire basis van eukaryotische transciptie” – het aflezen van het DNA in organismen waarvan de cellen over een duidelijke celkern beschikken. Kornberg bracht dit proces als eerste op moleculair niveau in kaart

Het transcriptieproces is van elementair belang bij het benutten van genetische informatie door organismen voor de aanmaak van eiwitten; de bouwstenen van het leven. Verstoorde transcriptie is van belang bij het ontstaan van kanker, sommige hartziekten en bepaalde ontstekingsreacties. Ook voor stamceltherapie is kennis van transcriptieprocessen cruciaal.

Afbeelding van Roger Kornberg van het transcriptieproces. Beeld: www.nobelprize.org

Maandag 9 oktober: Nobelprijs Economie voor Amerikaan Phelps

Edmund S. Phelps van Columbia University in New York krijgt de Nobelprijs voor de Economie voor zijn analyse van korte- en langetermijneffecten op macro-economisch beleid. Hij liet zien hoe inflatie, werkloosheid en de verwachting op de toekomstige situatie samenhangen. ‘Zijn bijdrage heeft een doorslaggevende invloed gehad op en economisch onderzoek’, stelt de Nobelstichting.

Edmund S. Phelps. bron: Columbia University, New York.

Zie verder

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 oktober 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.