Je leest:

Nobelprijzen 2005

Nobelprijzen 2005

Auteur: | 30 september 2005

De winnaars van de Nobelprijzen 2005 zijn deze week bekend gemaakt. Op 8 december nemen de laureaten hun prijs in ontvangst in het Zweedse Stockholm.

Toen Alfred Nobel bepaalde dat zijn fortuin na zijn dood gebruikt moest worden om wetenschappelijk onderzoek te belonen, kon hij niet geweten hebben wat voor een impact die prijs zou hebben. Iets meer dan honderd jaar na de eerste uitreiking is de Nobelprijs de hoogste eer die een wetenschapper te beurt kan vallen.

Explosief

Alfred Nobel (1833-1896) werd geboren in een Zweedse familie van ingenieurs. Zijn eersteklas opleiding vertaalde zich in meer dan 350 patenten. Nobel richtte in meer dan 20 landen laboratoria en bedrijven op en werd bekend door zijn uitvinding van dynamiet. In 1895 bepaalde Nobel in zijn testament dat zijn bezittingen gebruikt moesten worden om jaarlijks prijzen uit te reiken aan veelbelovende wetenschappers. Tegenwoordig wordt de Nobelprijs gegeven aan wetenschappers die baanbrekend werk hebben verricht.

In de beginjaren van de Nobelprijs ging die vaak naar gerenommeerde wetenschappers; hun roem straalde af op de Nobelprijs. Tegenwoordig is het andersom: de Nobelprijs is een instituut met enorm aanzien en de laureaat die de prijs ontvangt is verzekerd van eeuwige roem – naast een prijsbedrag van zo’n miljoen euro.

Voorkant van de gouden Nobel-medaille. bron: www.nobel.se

Nobel bepaalde in zijn testament dat de jaarlijkse prijs naar toppers in vijf gebieden zou gaan: Fysiologie en Geneeskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Literatuur en natuurlijk de nobelprijs voor de Vrede. Later sponsorde de Bank van Zweden de Nobelprijs voor de Economie.

In de Nobel-week van oktober is het altijd nagelbijten: de short list van genomineerden waaruit het Nobel-comité de winnaars kiest blijft strikt geheim. Pas vijftig jaar na de prijsuitreiking worden die stukken openbaar gemaakt. De naam van de prijswinnaars zelf lekt al helemaal niet vroegtijdig uit en dus is het in de eerste week van oktober afwachten tot de persberichten naar buiten komen.

Vanaf 2 oktober maakt de Nobel-stichting elke dag een van de laureaten bekend. Kennislink geeft in de Nobelweek zo snel mogelijk achtergrondinformatie bij elke prijswinnaar.

Maandag 3 oktober: Nobelprijs Geneeskunde voor onderzoek aan maagzweren

De Australische onderzoekers Barry J. Marshall en J. Robin Warren ontvingen de Nobelprijs voor Geneeskunde voor hun ontdekking van de bacterie Helicobacter pylori en de rol van dit micro-organisme bij maagontstekingen en maagzweren.

Nobelprijs voor de Geneeskunde of Fysiologie

Dinsdag 4 oktober: Nobelprijs Natuurkunde voor onderzoek aan kwantumlicht

Roy Glauber, John Hall en Theodor Hänsch krijgen dit jaar de Nobelprijs voor de Natuurkunde. Ze onderzochten de manier waarop atomen licht uitstralen en vonden de frequency comb uit, een methode om laser-frequenties extreem nauwkeurig te bepalen.

Nobelprijs voor de Natuurkunde

Woensdag 5 oktober: Nobelprijs Scheikunde voor ‘dansende moleculen’.

De Nobelprijs voor de Scheikunde 2005 gaat naar de Fransman Yves Chauvin en zijn Amerikaanse collega’s Robert Grubbs en Richard Schrock. Deze drie chemici stonden aan de wieg van de metathese reactie die een hoofdrol speelt in de hedendaagse organische synthese. De reactie verloopt via een mechanisme waarbij molecuulgroepen van plaats verwisselen als in een dans waarin halverwege van partner wordt gewisseld.

Nobelprijs voor de scheikunde

Vrijdag 7 oktober: Nobelprijs voor de Vrede

Directeur Mohammed El-Baradei van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) krijgt samen met zijn organisatie de Nobelprijs voor de Vrede van 2005. El-Baradei maakte zich sterk voor de controle op massavernietigingswapens in Irak en was tegenstander van militair ingrijpen in landen die ervan verdacht worden kernwapens te produceren.

“’We moeten afstand doen van het onwerkbare concept dat het moreel laakbaar is jacht te maken op massavernietigingswapens, maar dat het moreel acceptabel is voor anderen om wel over dergelijke wapens te beschikken en hun arsenaal steeds maar uit te breiden.”

Nobelprijs voor de vrede

Directeur Mohammed El-Baradei van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) krijgt samen met zijn organisatie de Nobelprijs voor de Vrede van 2005.

Maandag 10 oktober: Prijs van de Zweedse Bank voor de Economie, ter ere van Alfred Nobel De Zweedse Academie van Wetenschappen maakte op maandag 10 oktober de prijswinnaars van de Nobelprijs voor de Economie 2005 bekend. De Amerikaan Thomas C. Schelling en de Israëliër Robert J. Aumann krijgen de prijs voor hun analyse van conflicten en samenwerking door middel van speltheorie.

Donderdag 13 oktober: Nobelprijs voor de Literatuur

De Nobelprijs voor de Literatuur van 2005 gaat naar de Britse toneelschrijver Harold Pinter (75). Dat liet het Nobelcomité in Stockholm donderdag weten. Pinter “legt de afgrond onder het dagelijkse gezwets weer”, zegt het comité in het begeleidende persbericht.

Harold Pinter bron: Nobel.se

Nobelprijs voor de literatuur

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 30 september 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.